KhuonKho.comKhuôn Khổ
SOP là gì và cách viết cho cơ sở nhỏ

Cách đánh mã SOP cho cơ sở nhỏ: hệ mã ba phần, tên tệp và danh mục quy trình

Hệ mã SOP ba phần cho cửa hàng, quán ăn, văn phòng nhỏ: mã khu vực, số thứ tự, số bản; cách đặt tên tệp và lập danh mục quy trình trên một trang.

Neat row of blank ring binders with plain colored spines on a shelf in a small Hai Phong office, a hand pulling one out, shallow depth of field

Một hệ mã SOP đủ dùng cho cơ sở nhỏ chỉ cần ba phần: mã khu vực hai chữ cái, số thứ tự hai chữ số, và số bản, ví dụ BE-03 bản 2 là quy trình thứ ba của khu bếp, phiên bản thứ hai. Hệ mã này đủ để không nhầm tờ, tra nhanh, và biết tờ nào là bản mới nhất.

Nhiều cơ sở nghĩ đánh mã là việc của công ty lớn. Thực tế, chỉ cần có khoảng mười SOP là bắt đầu xuất hiện cảnh hai tờ cùng tên, tờ cũ còn dán ở kho trong khi tờ mới dán ở quầy. Bài này hướng dẫn chọn mã, đặt tên tệp, lập danh mục một trang và những lỗi đặt mã khiến hệ thống rối sau vài tháng.

Vì sao cần mã khi đã có tên

Tên quy trình thường dài và dễ trùng ý. "Vệ sinh bếp cuối ngày", "Dọn bếp đóng ca", "Lau dọn khu nấu" có thể là một hoặc ba quy trình, tuỳ người đặt. Khi nhân viên nói "làm theo tờ dọn bếp", không ai chắc họ đang nói tờ nào. Mã ngắn như BE-07 thì không thể hiểu sai.

Mã còn giúp sắp xếp. Xếp theo tên thì quy trình bếp nằm lẫn với quy trình quầy theo thứ tự chữ cái; xếp theo mã thì mọi quy trình bếp đứng cạnh nhau. Khi cơ sở có ba mươi tờ, sự khác biệt này quyết định việc tìm một tờ mất mười giây hay năm phút.

Quan trọng nhất, mã gắn với số bản giúp trả lời câu hỏi "tờ này còn đúng không". Nếu danh mục ghi BE-07 đang ở bản 3 mà tờ dán ở bếp ghi bản 2, bạn biết ngay tờ dán đã cũ. Không có số bản, các tờ cũ cứ nằm đó và tiếp tục được làm theo. Chuyện này hay xảy ra nhất ở những tờ dán nơi ít người qua lại như kho hay phòng nghỉ, nơi không ai nhớ ra để thay.

Một lợi ích ít người để ý: mã cho phép các tài liệu khác trỏ đến SOP mà không cần chép lại. Mô tả công việc ghi "thành thạo BE-03, BE-07", bảng kiểm đầu ca ghi "theo QU-01", và khi một SOP đổi nội dung, các tài liệu trỏ tới nó không phải sửa.

Gợi ý mã khu vực cho từng loại cơ sở

Chọn hai chữ cái viết tắt dễ nhớ theo khu vực hoặc nhóm việc, không theo người. Dưới đây là bộ gợi ý; đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.

MãNhóm việcDùng cho
QUQuầy bán, thu ngânCửa hàng, quán cà phê, quán ăn
BEBếp, sơ chế, nấuQuán ăn, quán cà phê có bếp
PCPha chếQuán cà phê, quán trà
KHKho, nhận hàng, xuất hàngMọi loại cơ sở có hàng hoá
PVPhục vụ, chăm sóc kháchQuán ăn, cửa hàng
VPHành chính, hồ sơ, giấy tờVăn phòng, phần hành chính của quán
TCTiền, két, thu chiMọi loại cơ sở
NSNhân sự, ca làm, đào tạoMọi loại cơ sở
ATAn toàn, sự cốMọi loại cơ sở
CHChung toàn cơ sở: mở cửa, đóng cửaMọi loại cơ sở

Giữ số mã khu vực ít, thường dưới mười. Nhiều mã quá thì người ta không nhớ nổi và bắt đầu đặt sai chỗ. Nếu một việc thuộc hai khu vực, chọn khu vực nơi việc đó bắt đầu hoặc nơi người chịu trách nhiệm chính làm việc.

Số thứ tự và số bản: quy ước nên chốt từ đầu

Số thứ tự dùng hai chữ số. Ghi 01, 02 thay vì 1, 2 để khi xếp trong thư mục máy tính, 10 không chen lên trước 2. Cơ sở nhỏ hiếm khi có hơn chín mươi chín quy trình trong một khu vực.

Số thứ tự không bao giờ tái sử dụng. Khi bỏ quy trình BE-04, đừng đặt quy trình mới vào số 04. Ai đó vẫn nhớ BE-04 là quy trình cũ, và tờ cũ có thể còn nằm đâu đó. Quy trình mới lấy số tiếp theo chưa dùng.

Số bản tăng mỗi lần nội dung đổi. Bản 1, bản 2, bản 3. Sửa lỗi chính tả không đổi cách làm thì có thể giữ số bản; đổi bất kỳ bước, ngưỡng hay người làm nào thì tăng số bản.

Ghi ngày ban hành cạnh số bản. Số bản cho biết thứ tự, ngày cho biết bối cảnh. Khi xem lại sự cố tháng trước, bạn cần biết lúc đó đang dùng bản nào.

Ghi mã ở cùng một chỗ trên mọi tờ. Chọn một vị trí cố định, thường là góc trên bên phải, cho mã, số bản và ngày. Khi đi kiểm, mắt bạn chỉ cần nhìn đúng một góc là biết tờ nào đã cũ, không phải đọc cả trang. Nhân viên cũng quen dần và tự phát hiện khi thấy hai tờ khác số bản.

Mã không chứa tên người hay tên ca. Mã "BE-SangLan" sẽ sai ngay khi chị Lan nghỉ hoặc chuyển ca. Người làm ghi ở ô người làm theo chức danh, không ghi trong mã.

Đặt tên tệp và nơi lưu

Ngoài tờ in, mỗi SOP nên có một tệp gốc để sửa. Tên tệp nên bắt đầu bằng mã, rồi tới tên ngắn không dấu, rồi tới số bản: "BE-03_nhan-hang-tuoi_b2". Bắt đầu bằng mã giúp tệp tự xếp đúng thứ tự trong thư mục. Viết không dấu giúp tránh lỗi khi chép qua lại giữa máy tính và điện thoại.

Chia thư mục theo hai tầng: một thư mục "Đang dùng" chỉ chứa bản mới nhất của mỗi SOP, và một thư mục "Bản cũ" chứa mọi bản đã thay thế. Không bao giờ để hai bản của cùng một mã nằm trong "Đang dùng". Khi ban hành bản mới, chuyển bản cũ sang "Bản cũ" ngay trong ngày.

Nếu cơ sở không dùng máy tính nhiều, một bìa hồ sơ chia ngăn theo mã khu vực là đủ. Ngăn trước để bản đang dùng, ngăn sau để bản cũ, ghim theo thứ tự số. Bản cũ nên giữ lại một thời gian chứ đừng vứt ngay, vì đôi khi cần đối chiếu khi có sự cố hay tranh cãi.

Nên có bản sao lưu ở nơi thứ hai, ví dụ một ổ cứng ngoài hoặc dịch vụ lưu trữ trực tuyến của cơ sở. Mất máy tính mà mất luôn toàn bộ quy trình là chuyện đã xảy ra ở không ít cơ sở nhỏ.

Danh mục SOP trên một trang

Danh mục là trang quan trọng nhất của cả hệ thống: nhìn vào là biết cơ sở có những quy trình nào, bản nào đang dùng, dán ở đâu. Một danh mục mẫu, ví dụ giả định cho quán cà phê nhỏ:

MãTên quy trìnhBảnNgày ban hànhDán ở đâuNgười duyệt
CH-01Mở quán buổi sáng2(ghi ngày)Cửa sau, cạnh công tắcChủ quán
CH-02Đóng quán cuối ngày1(ghi ngày)Cửa sauChủ quán
PC-01Pha các món cà phê3(ghi ngày)Trên quầy phaChủ quán
PC-02Vệ sinh máy pha sau ca1(ghi ngày)Cạnh máy phaQuản lý
TC-01Mở két và đối soát cuối ca2(ghi ngày)Trong ngăn kétChủ quán
KH-01Nhận sữa, đá, nguyên liệu1(ghi ngày)Cửa khoQuản lý
AT-01Cháy nhỏ ở quầy pha1(ghi ngày)Cạnh bình chữa cháyChủ quán

Danh mục nên in ra một bản để ở chỗ quản lý, và cập nhật mỗi lần có bản mới. Khi kiểm tra định kỳ, cầm danh mục đi một vòng, so số bản trên danh mục với số bản trên từng tờ dán; tờ nào lệch thì thay ngay.

Khi quy trình bị tách, gộp hoặc đổi khu vực

Sau một thời gian dùng, quy trình hay thay đổi hình dạng: một tờ quá dài phải tách đôi, hai tờ na ná nhau được gộp làm một, hoặc một việc chuyển từ bếp ra quầy. Nếu không có quy ước từ trước, đây là lúc hệ mã bắt đầu rối.

Tách đôi: giữ mã cũ cho phần chính, tăng số bản; phần tách ra lấy số tiếp theo chưa dùng trong khu vực. Ví dụ, BE-03 "Nhận hàng" tách thành BE-03 bản 2 "Nhận hàng tươi" và BE-09 "Nhận hàng khô". Ghi chú trong ô phiên bản của BE-03: "phần hàng khô chuyển sang BE-09".

Gộp: chọn một mã giữ lại, thường là mã được dùng nhiều hơn, tăng số bản. Mã còn lại ghi "đã gộp vào…" trong danh mục và không dùng lại.

Đổi khu vực: tạo mã mới ở khu vực mới, ghi mã cũ là "đã chuyển sang…". Đừng giữ mã BE cho một việc giờ đã do nhân viên quầy làm, vì người ta sẽ tìm nhầm chỗ.

Ba trường hợp này nghe có vẻ chi li, nhưng ghi một dòng vào danh mục mỗi lần chỉ mất vài giây và cứu bạn khỏi những buổi chiều lục tìm xem quy trình nào đã thay quy trình nào.

Những lỗi đặt mã làm hệ thống rối

Các lỗi dưới đây thường không lộ ra ngay mà chỉ thấy sau vài tháng, khi số quy trình tăng lên.

  • Đổi hệ mã giữa chừng. Ba tháng đầu dùng "B1, B2", sau đổi sang "BE-01", nhưng không đổi các tờ cũ. Kết quả là có hai hệ song song. Nếu buộc phải đổi, đổi hết trong một lần và ghi bảng đối chiếu mã cũ sang mã mới.
  • Mã quá dài. "QA-HCM-BEP-SOCHE-003" khó nhớ, khó đọc trên tờ dán. Cơ sở nhỏ chỉ cần hai phần chính; nếu sau này có nhiều điểm bán, mới thêm phần mã điểm.
  • Mã theo người. Quy trình gắn với tên người sẽ mồ côi khi người đó nghỉ.
  • Không ghi số bản lên tờ dán. Tờ dán là thứ người ta đọc nhiều nhất, nên số bản phải ở đó, thường ở góc trên hoặc chân trang.
  • Danh mục không ai giữ. Danh mục cần một người chịu trách nhiệm cập nhật, thường là quản lý. Không ai giữ thì vài tháng sau danh mục không còn khớp thực tế.

Hệ mã chỉ có ích khi đơn giản đến mức người mới vào làm tuần đầu cũng hiểu được. Nếu phải giải thích quá một phút, hệ mã đang quá phức tạp so với quy mô cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Có cần mã cho SOP nếu cơ sở chỉ có ba, bốn quy trình?

Chưa bắt buộc, nhưng đặt mã từ đầu rất ít tốn công và tránh được việc đổi hệ sau này. Ít nhất nên ghi số bản và ngày ban hành ngay từ tờ đầu tiên.

Mở thêm điểm bán thứ hai thì mã đổi thế nào?

Nếu hai điểm dùng chung một quy trình, giữ nguyên mã. Nếu điểm thứ hai có cách làm khác do mặt bằng hay thiết bị khác, có thể thêm hậu tố điểm, ví dụ BE-03-D2, và ghi rõ trong danh mục bản nào dùng ở đâu.

Bảng kiểm đi kèm SOP có cần mã riêng không?

Nên dùng mã của SOP cộng một hậu tố, ví dụ CH-02-BK cho bảng kiểm đóng quán. Như vậy nhìn bảng kiểm là biết nó thuộc quy trình nào và phải đổi theo khi SOP đổi bản.

Nên dùng bảng tính hay sổ tay cho danh mục SOP?

Bảng tính tiện để lọc, sắp xếp và in lại; sổ tay tiện cho nơi ít dùng máy tính. Điều quan trọng là chỉ có một danh mục chính thức và một người giữ nó.

SOP bị huỷ bỏ thì ghi vào danh mục thế nào?

Không xoá dòng đó, chỉ ghi "đã huỷ" kèm ngày và lý do, hoặc chuyển sang phần riêng cuối danh mục. Giữ lại lịch sử giúp bạn biết vì sao một quy trình không còn, và tránh dùng lại mã đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138