Công ty nhỏ ít khi có người làm văn thư chuyên trách, nhưng giấy tờ đến và đi thì không ít: thư của cơ quan thuế, thông báo của ngân hàng, hợp đồng đối tác gửi ký, văn bản đề nghị thanh toán, giấy mời họp. Mỗi lá thư đều có thể chứa một thời hạn. Thư nằm trên bàn lễ tân ba ngày rồi mới tới tay người phụ trách là chuyện xảy ra thường xuyên hơn người ta nghĩ.
Mẫu SOP dưới đây gom việc văn thư của văn phòng 5–50 người vào hai luồng — văn bản đến và văn bản đi — với một cuốn sổ (hoặc một bảng tính) làm xương sống. Có phần đầu mẫu, các bước từng luồng, mẫu cột sổ theo dõi, bảng kiểm hằng tuần và lỗi hay gặp. Đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn. Mẫu không thay quy định về thể thức văn bản hay lưu trữ của từng ngành; chỗ nào liên quan pháp lý, bạn tra quy định hiện hành hoặc hỏi người tư vấn.
Phần đầu mẫu và phạm vi
Phần đầu cho biết quy trình này áp dụng cho loại giấy tờ nào và ai giữ nó. Với văn thư, phạm vi rất dễ bị hiểu khác nhau, nên ghi rõ những gì KHÔNG thuộc quy trình.
| Ô | Nội dung mẫu | Chỗ cần chỉnh |
|---|---|---|
| Mã và tên | VP-03 — Nhận và gửi văn bản | Theo cách đánh mã của văn phòng |
| Mục đích | Mọi văn bản đến được vào sổ và tới người xử lý trong ngày; mọi văn bản đi có số, có bản lưu, có bằng chứng đã gửi | Giữ nguyên ý, đổi mốc thời gian nếu cần |
| Thuộc phạm vi | Thư, công văn, thông báo, hợp đồng, hoá đơn giấy, giấy mời gửi tới công ty; văn bản công ty phát hành gửi ra ngoài | Thêm loại giấy tờ đặc thù |
| Không thuộc phạm vi | Hàng hoá, bưu phẩm cá nhân, tài liệu nội bộ chuyền tay | Ghi nơi xử lý các loại này |
| Người làm chính | Nhân viên hành chính | Ghi tên |
| Người dự phòng | Kế toán | Ghi tên |
| Người duyệt văn bản đi | Giám đốc hoặc người được uỷ quyền | Ghi rõ ai ký loại văn bản nào |
Hàng hoá và bưu phẩm cá nhân tách ra quy trình khác vì chúng không cần vào sổ văn thư; trộn chung chỉ làm sổ dày mà khó tra. Ngược lại, hoá đơn giấy và hợp đồng nên nằm trong phạm vi, vì đó chính là loại giấy hay bị thất lạc và tốn công nhất khi mất.
Luồng văn bản đến: từ tay người giao tới bàn người xử lý
Bảy bước, làm ngay khi nhận, không gom cuối ngày.
- Nhận và kiểm bì. Ký nhận với người giao, ghi ngày giờ. Bì bị rách, bị mở, ướt thì ghi chú ngay trên biên nhận hoặc chụp ảnh trước khi nhận.
- Phân loại ngay tại quầy. Thư đề tên riêng một người và ghi "riêng" thì chuyển nguyên bì, không mở. Thư gửi công ty thì người làm chính mở.
- Vào sổ. Ghi số đến theo thứ tự trong năm, ngày nhận, nơi gửi, số và ngày của văn bản, trích yếu một dòng, người nhận xử lý, hạn xử lý nếu văn bản có nêu.
- Đóng dấu hoặc ghi số đến lên văn bản. Viết số đến và ngày nhận ở góc trên, để sau này nhìn bản giấy là tra được sổ.
- Chụp hoặc quét bản lưu. Lưu vào thư mục dùng chung theo năm và số đến, đặt tên tệp bắt đầu bằng số đến.
- Chuyển cho người xử lý trong ngày. Giao tận tay hoặc đặt vào khay riêng của người đó, kèm báo bằng lời hoặc tin nhắn nội bộ; văn bản có hạn gần thì nói rõ hạn.
- Người xử lý ký nhận trên sổ. Ký hoặc đánh dấu đã nhận; khi xử lý xong thì báo lại để người làm chính ghi cột kết quả.
Bước hai giữ quyền riêng tư cho thư cá nhân và tránh chuyện mở nhầm thư gửi riêng giám đốc. Bước năm là lưới an toàn: bản giấy có thể kẹp nhầm hồ sơ, nhưng bản quét theo số đến thì tìm lại được trong một phút.
Luồng văn bản đi: từ bản nháp tới bằng chứng đã gửi
Văn bản đi có rủi ro khác: sai số, thiếu chữ ký, gửi nhầm địa chỉ, không giữ bản lưu.
- Người soạn hoàn thiện bản nháp và chuyển duyệt. Ghi rõ gửi ai, gửi bằng cách nào, có cần gửi kèm tài liệu gì.
- Người duyệt ký. Chỉ người có thẩm quyền theo phần đầu mẫu mới ký loại văn bản đó.
- Cấp số và ngày. Người làm chính cấp số đi theo thứ tự trong sổ; không để người soạn tự đặt số.
- Đóng dấu theo quy định của công ty. Việc sử dụng và quản lý con dấu theo điều lệ, quy chế nội bộ và quy định hiện hành; người giữ dấu kiểm chữ ký, số, ngày trước khi đóng.
- Giữ bản lưu. Ít nhất một bản giấy có chữ ký, dấu lưu tại văn phòng và một bản quét trong thư mục văn bản đi.
- Gửi và giữ bằng chứng. Gửi bưu chính thì giữ biên lai; giao tận tay thì xin ký nhận; gửi thư điện tử thì lưu thư đã gửi kèm tệp.
- Ghi kết quả gửi vào sổ. Ngày gửi, cách gửi, số biên lai nếu có.
Nếu công ty dùng chữ ký số cho văn bản điện tử, luồng vẫn giữ nguyên các bước cấp số, lưu bản và giữ bằng chứng gửi; chỉ thay bước đóng dấu bằng bước ký số theo cách công ty đã đăng ký.
Mẫu cột sổ theo dõi văn bản
Sổ giấy hay bảng tính đều được; quan trọng là cột thống nhất. Dưới đây là cột cho sổ văn bản đến; sổ văn bản đi dùng gần như cùng cột, đổi "nơi gửi" thành "nơi nhận".
| Cột | Ví dụ giả định | Ghi chú |
|---|---|---|
| Số đến | 045 | Đánh lại từ 001 mỗi năm |
| Ngày nhận | 12/3 | Ngày thực tế nhận, không phải ngày trên văn bản |
| Nơi gửi | Công ty đối tác A | Tên ngắn gọn, thống nhất |
| Số, ngày văn bản | 18/CV, ngày 10/3 | Ghi theo văn bản |
| Trích yếu | Đề nghị đối chiếu công nợ quý I | Một dòng, đủ để tra |
| Người xử lý | Kế toán | Tên người, không ghi chung "phòng kế toán" |
| Hạn xử lý | 20/3 | Bỏ trống nếu văn bản không nêu |
| Đã nhận | Chữ ký hoặc dấu tích | Người xử lý tự đánh |
| Kết quả | Đã gửi biên bản đối chiếu, số đi 031 | Liên kết sang sổ văn bản đi |
Cột "kết quả" nối văn bản đến với văn bản đi trả lời nó. Khi có tranh chấp hay cần chứng minh đã phản hồi đúng hạn, chỉ cần lần theo hai số là ra.
Lỗi hay gặp và cách sửa trong mẫu
Thư nằm ở quầy chờ "người phụ trách đi ngang". Sửa: mốc "chuyển trong ngày" ghi ngay trong mục đích, và người làm chính phải chủ động mang tới, không chờ.
Văn bản quan trọng gửi qua thư điện tử không ai vào sổ. Công văn, thông báo của cơ quan hay đối tác ngày càng đến bằng thư điện tử. Sửa: thêm vào phạm vi "văn bản đến qua thư điện tử gửi địa chỉ chung", và người làm chính vào sổ y như bản giấy.
Số đi bị trùng. Hai người cùng tự cấp số trong cùng ngày. Sửa: chỉ người làm chính cấp số, người dự phòng cấp khi được giao và ghi ngay vào sổ.
Gửi văn bản không giữ bản có dấu. Bản lưu chỉ là tệp soạn thảo, không có chữ ký. Sửa: bước năm yêu cầu bản lưu là bản đã ký, đóng dấu hoặc bản quét của nó.
Hạn xử lý bị trôi. Sổ có cột hạn nhưng không ai nhìn. Sửa: bảng kiểm hằng tuần bắt buộc lọc cột hạn trong bảy ngày tới.
Bảng kiểm văn thư hằng tuần
Chiều thứ Sáu, người làm chính dành mười lăm phút đi qua các dòng dưới đây. Người quản lý văn phòng ký vào cuối bảng mỗi tháng một lần.
| Việc kiểm | Đạt khi |
|---|---|
| Văn bản đến trong tuần đều đã vào sổ | Số trong sổ khớp với số bản quét trong thư mục |
| Mọi văn bản đến đã có người nhận ký | Không còn dòng trống ở cột "đã nhận" |
| Văn bản có hạn trong bảy ngày tới | Đã nhắc người xử lý, người xử lý xác nhận |
| Văn bản đi trong tuần có bản lưu đã ký | Đủ bản giấy hoặc bản quét có chữ ký, dấu |
| Bằng chứng gửi | Biên lai, giấy ký nhận, thư điện tử đã gửi được lưu |
| Hộp thư điện tử chung | Không còn văn bản đến chưa vào sổ |
Sau vài tháng, nếu bảng kiểm luôn đạt, có thể chuyển sang kiểm hai tuần một lần. Nếu cứ tuần nào cũng có dòng không đạt, đó là dấu hiệu quy trình đang quá nặng với người kiêm nhiệm — nên ngồi lại xem bỏ bớt cột nào, chứ đừng chỉ nhắc nhở.
Chỉnh mẫu cho công ty của bạn
Công ty chỉ nhận vài văn bản mỗi tháng có thể gộp sổ đến và sổ đi vào một bảng tính hai trang, bỏ bước đóng dấu số đến lên văn bản và thay bằng viết tay góc trên. Công ty nhận nhiều hoá đơn giấy nên tách riêng hoá đơn sang quy trình của kế toán, chỉ ghi vào sổ văn thư một dòng "đã chuyển kế toán".
Nếu công ty có chi nhánh hoặc cửa hàng ở tỉnh khác, ví dụ văn phòng ở Hà Nội và kho ở Bắc Ninh, mỗi nơi giữ một sổ riêng với tiền tố khác nhau, cuối tháng gửi bản quét sổ về văn phòng chính. Đừng cố dùng chung một sổ giấy cho hai nơi.
Văn bản đến từ cơ quan nhà nước thường có yêu cầu về thời hạn trả lời hoặc nộp hồ sơ. Mẫu này chỉ giúp không bỏ sót; cách trả lời, căn cứ, thể thức văn bản thuộc chuyên môn của người xử lý và người tư vấn. Khi văn phòng có thay đổi về người giữ dấu, người ký, địa chỉ nhận thư, hãy sửa phần đầu mẫu ngay và tăng số phiên bản.
Câu hỏi thường gặp
Công ty nhỏ có bắt buộc phải có sổ công văn đến, đi không?
Doanh nghiệp tư nhân thường tự quyết cách quản lý văn bản nội bộ theo quy chế của mình; một số ngành có quy định riêng. Dù không bắt buộc, sổ theo dõi là cách rẻ nhất để chứng minh đã nhận, đã trả lời và đã gửi. Bạn tra quy định hiện hành của ngành mình hoặc hỏi người tư vấn nếu chưa chắc.
Dùng bảng tính thay cho sổ giấy có được không?
Được, miễn là có đủ cột, chỉ một người được cấp số, và bảng được sao lưu định kỳ. Bảng tính tiện lọc theo hạn, theo người xử lý. Nhược điểm là dễ bị sửa xoá không để lại dấu vết, nên giới hạn quyền sửa cho người làm chính và người dự phòng.
Thư ghi tên riêng giám đốc có được mở không?
Theo mẫu, thư ghi tên riêng và có chữ "riêng" hoặc "mật" thì chuyển nguyên bì. Thư ghi tên giám đốc kèm chức danh và tên công ty thường là thư công việc; văn phòng nên thống nhất trước với giám đốc cách xử lý loại này rồi ghi vào phần đầu mẫu.
Văn bản đến qua thư điện tử có cần in ra không?
Không bắt buộc in. Cần vào sổ, lưu tệp vào thư mục văn bản đến theo số đến và chuyển cho người xử lý như bản giấy. Chỉ in khi người xử lý cần ký, ghi chú lên bản giấy hoặc khi quy định của ngành yêu cầu giữ bản giấy.
Mất bản gốc một văn bản đến thì làm gì?
Tra sổ để biết ngày nhận, người nhận, rồi tìm bản quét đã lưu. Nếu văn bản cần bản gốc cho thủ tục, liên hệ nơi gửi để xin bản sao hoặc xác nhận. Sau đó xem lại khâu nào làm thất lạc và sửa vào mẫu, ví dụ thêm bước người xử lý trả bản gốc về hồ sơ khi xong.
Ai nên giữ con dấu ở công ty nhỏ?
Việc quản lý và sử dụng con dấu do công ty tự quy định trong điều lệ hoặc quy chế nội bộ, theo quy định hiện hành. Thông thường người giữ dấu là một người cố định, có tủ khoá riêng, và chỉ đóng dấu khi văn bản đã có chữ ký của người có thẩm quyền và đã được cấp số.