Khách đến văn phòng nhỏ thường nhớ hai khoảnh khắc: lúc bước qua cửa có ai đón hay không, và lúc ra về có ai tiễn hay không. Phần giữa — ngồi họp, bàn việc — là chuyện của người tiếp. Hai đầu kia là chuyện của quy trình, và ở nơi chỉ có năm đến ba mươi người, nó hay rơi vào khoảng trống: ai ngồi gần cửa thì người đó ra mở, ai rảnh thì người đó rót nước, hôm đông việc thì khách đứng chờ ở ngưỡng cửa vài phút mà không ai hỏi.
Dưới đây là một mẫu SOP tiếp khách viết sẵn, đủ các phần: mục đích, phạm vi, người làm, các bước, nhánh khách không hẹn, bảng kiểm đầu và cuối ngày, lỗi hay gặp. Đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn: đổi tên vị trí, bỏ bước không có, thêm bước riêng của toà nhà mình. In ra một trang, dán ở bàn gần cửa, là người mới vào làm cũng tiếp khách được ngay từ tuần đầu.
Mẫu này dùng cho ai và phạm vi tới đâu
Mẫu viết cho văn phòng dịch vụ, văn phòng đại diện, công ty thương mại nhỏ, văn phòng kế toán hay kiến trúc — nơi có khách đến bàn việc vài lần mỗi tuần nhưng không đủ việc để thuê một người chỉ ngồi lễ tân. Người làm chính thường là nhân viên hành chính, kế toán kiêm nhiệm hoặc trợ lý giám đốc. Vì kiêm nhiệm, quy trình phải ngắn và phải có người dự phòng ghi rõ tên, không ghi chung chung "ai đó trong phòng".
Phạm vi gồm ba nhóm người: khách có hẹn trước (đối tác, khách hàng, ứng viên phỏng vấn), khách đến không hẹn, và người cung cấp dịch vụ đến làm việc tại chỗ như thợ sửa máy in hay người kiểm tra thiết bị toà nhà. Người giao hàng, giao thư chỉ dừng ở quầy thì không thuộc mẫu này — họ đi theo quy trình nhận công văn, bưu phẩm riêng, để mẫu tiếp khách không phình ra.
Mẫu không bao gồm phần nội dung cuộc gặp, cách đàm phán hay chuyện mời ăn uống bên ngoài. Nó chỉ lo cho khách được đón đúng giờ, ngồi đúng chỗ, gặp đúng người, không đi lạc vào khu làm việc có giấy tờ, và ra về với cảm giác được tôn trọng. Một quy trình làm đúng một việc thì dễ dạy, dễ kiểm; gom nhiều việc vào một tờ thì không ai đọc hết.
Phần đầu mẫu: các ô cần điền trước khi dán lên bàn
Mỗi SOP trong văn phòng nên có cùng một phần đầu để nhìn vào là biết đang cầm bản nào, ai chịu trách nhiệm, sửa lần cuối bao giờ. Bảng dưới là phần đầu đã điền sẵn cho quy trình tiếp khách; cột bên phải ghi chỗ bạn cần sửa.
| Ô | Nội dung mẫu | Chỗ cần chỉnh |
|---|---|---|
| Mã và tên | VP-01 — Tiếp khách đến văn phòng | Giữ cách đánh mã thống nhất với các quy trình khác |
| Mục đích | Khách được đón trong vòng một phút kể từ khi vào cửa, gặp đúng người, ra về có người tiễn | Đổi mốc một phút nếu văn phòng nằm sâu trong toà nhà |
| Phạm vi | Khách có hẹn, khách không hẹn, thợ và nhân viên dịch vụ làm việc tại chỗ | Bỏ nhóm nào văn phòng không có |
| Người làm chính | Nhân viên hành chính | Ghi tên người cụ thể |
| Người dự phòng | Kế toán (khi hành chính vắng hoặc đang tiếp khách khác) | Luôn có ít nhất một người dự phòng |
| Dụng cụ | Sổ khách, lịch hẹn chung, khay nước, khu ghế chờ, thẻ khách nếu toà nhà yêu cầu | Thêm hoặc bớt theo thực tế |
| Phiên bản | Bản 1, ngày ban hành, người duyệt | Sửa lần nào ghi lần đó |
Đừng bỏ qua ô "người dự phòng". Phần lớn sự cố tiếp khách ở văn phòng nhỏ không do người làm chính sai, mà do người làm chính đi vắng đúng lúc khách đến và không ai biết mình phải đứng dậy.
Các bước tiếp khách từ lúc nhận lịch hẹn đến lúc tiễn
Phần thân của mẫu. Mỗi bước viết bằng động từ, ngắn đủ để người mới đọc một lần là làm theo được.
- Ghi lịch hẹn vào lịch chung ngay khi chốt. Người hẹn khách (bất kỳ ai trong văn phòng) ghi: tên khách, đơn vị, số người đi cùng, giờ đến, người tiếp, phòng hay bàn sẽ dùng. Lịch hẹn ghi ở chỗ người làm chính nhìn thấy được, không nằm trong sổ tay riêng.
- Chuẩn bị chỗ từ đầu buổi. Đầu buổi sáng và đầu buổi chiều, người làm chính xem lịch, dọn bàn tiếp khách, cất giấy tờ đang để trên bàn, kiểm tra ghế, nước, khăn giấy.
- Báo người tiếp trước giờ hẹn mười lăm phút. Nhắc ngắn bằng lời hoặc tin nhắn nội bộ. Nếu người tiếp đang bận việc khác, hỏi luôn có cần dời giờ không để kịp báo khách.
- Đón khách ở cửa. Đứng dậy, chào, hỏi tên và người khách muốn gặp. Không ngồi nguyên chỗ nói vọng ra. Nếu toà nhà yêu cầu đổi giấy tờ lấy thẻ, hướng dẫn nhẹ nhàng và giải thích đó là quy định của toà nhà.
- Ghi sổ khách. Chỉ ghi những gì cần: giờ vào, tên, đơn vị, người được gặp. Không chụp giấy tờ tuỳ thân của khách nếu không có quy định bắt buộc.
- Mời ngồi và mời nước. Đưa khách tới khu chờ hoặc thẳng tới phòng họp nếu đã sẵn. Hỏi khách dùng nước gì trong số những thứ văn phòng có, không hỏi mở "anh chị uống gì ạ" khi chỉ có trà và nước lọc.
- Báo người tiếp khách đã tới. Nếu người tiếp chậm quá năm phút, quay lại báo khách một câu cụ thể: người đó đang kết thúc cuộc gọi, khoảng bao lâu nữa ra.
- Theo dõi trong lúc họp. Không vào phòng trừ khi được gọi. Chuẩn bị sẵn nước thêm nếu cuộc gặp dài hơn một tiếng.
- Tiễn khách. Người tiếp hoặc người làm chính tiễn tới cửa văn phòng, nếu có thang máy thì tới thang. Thu lại thẻ khách, ghi giờ ra.
- Dọn chỗ ngay sau khi khách về. Thu cốc, lau bàn, kiểm tra khách có để quên đồ không. Đồ để quên ghi vào sổ, cất riêng, báo người tiếp liên hệ khách.
Mười bước nghe nhiều nhưng một lượt tiếp khách bình thường chỉ mất vài phút công của người làm chính. Thứ tốn thời gian là các bước bị quên rồi phải chữa: khách đứng chờ, phòng họp chưa dọn, người tiếp không biết khách đã tới.
Khách đến không hẹn trước: nhánh xử lý riêng
Hỏi rõ trước khi mời vào trong. Chào như mọi khách, hỏi tên, đơn vị, muốn gặp ai và về việc gì. Mời khách ngồi ở khu chờ gần cửa, chưa dẫn vào khu làm việc. Câu nói mẫu: "Anh chị ngồi đây chờ một chút, em báo anh Nam ngay."
Báo người được hỏi tới, không tự quyết thay. Người làm chính không trả lời "anh ấy không có ở đây" khi chưa hỏi. Báo người được tìm gặp kèm đủ thông tin để họ quyết: tiếp ngay, hẹn lại, hay nhờ người khác tiếp.
Từ chối lịch sự nếu không tiếp được. Nếu người được tìm không tiếp, nói rõ và đề nghị phương án cụ thể: để lại lời nhắn, hẹn một khung giờ khác. Ghi lời nhắn vào phiếu theo quy trình nghe điện thoại để không thất lạc.
Người chào hàng, khảo sát, xin tài trợ. Nhận tài liệu, cảm ơn, ghi tên đơn vị, không hứa hẹn thay ai. Văn phòng nên thống nhất trước ai là người quyết loại việc này để người làm chính chỉ cần chuyển đúng chỗ.
Khi có dấu hiệu bất thường. Khách to tiếng, đòi vào trong bằng được, hoặc tự xưng là người của cơ quan nhà nước mà không xuất trình giấy tờ: giữ bình tĩnh, mời ngồi ở khu chờ, báo ngay người quản lý văn phòng. Không cãi tay đôi, không tự cho người lạ vào khu có hồ sơ. Nếu có nguy cơ gây hại, gọi bảo vệ toà nhà hoặc công an theo quy định nơi bạn làm việc.
Bảng kiểm khu tiếp khách đầu ngày và cuối ngày
Bảng kiểm tách khỏi các bước để người làm chính đánh dấu nhanh. In bảng, kẹp vào bìa cứng, mỗi ngày một tờ hoặc một cột; cuối tuần người quản lý văn phòng nhìn qua một lần.
| Thời điểm | Việc kiểm | Đạt khi |
|---|---|---|
| Đầu ngày | Xem lịch hẹn trong ngày | Biết giờ, người tiếp, phòng dùng cho từng cuộc hẹn |
| Đầu ngày | Khu ghế chờ | Sạch, đủ ghế, không có giấy tờ nội bộ để trên bàn |
| Đầu ngày | Nước và cốc | Đủ cho số khách dự kiến cộng thêm hai suất |
| Đầu ngày | Sổ khách và bút | Ở đúng chỗ, còn trang trống |
| Đầu ngày | Người dự phòng | Biết hôm nay mình có thể phải đón khách |
| Cuối ngày | Sổ khách | Mọi khách đã ghi giờ ra, thẻ khách đã thu đủ |
| Cuối ngày | Đồ khách để quên | Đã ghi sổ và báo người tiếp |
| Cuối ngày | Phòng họp, khu chờ | Đã dọn, không còn cốc, giấy, bút của khách |
| Cuối ngày | Lịch hẹn ngày mai | Đã xem, đã báo người tiếp nếu có cuộc hẹn sớm |
Bảng kiểm không thay được sự để ý của người làm, nhưng nó làm cho việc quên trở nên khó. Sau hai ba tuần, phần lớn các dòng sẽ thành thói quen; lúc đó có thể gộp bảng lại còn năm dòng quan trọng nhất.
Lỗi hay gặp khi tiếp khách và cách sửa ngay trong mẫu
Lịch hẹn nằm trong đầu một người. Giám đốc hẹn khách qua điện thoại rồi quên báo, khách tới không ai biết. Sửa: thêm vào bước một câu "người hẹn khách phải ghi lịch chung trong ngày", và nhắc lại trong buổi họp đầu tuần.
Khách được dẫn đi ngang khu làm việc. Ở văn phòng chỉ có một lối đi, khách nhìn thấy màn hình, hồ sơ trên bàn kế toán. Sửa: quy định bàn gần lối đi úp hồ sơ khi có khách, hoặc xoay màn hình; ghi thành một dòng trong bảng kiểm đầu ngày.
Không ai tiễn khách. Người tiếp mải trả lời điện thoại ngay khi cuộc gặp kết thúc, khách tự tìm đường ra. Sửa: viết rõ "tiễn tới cửa" là việc của người tiếp, người làm chính chỉ thay khi người tiếp đã báo trước.
Sổ khách ghi quá nhiều. Có nơi ghi cả số giấy tờ tuỳ thân, địa chỉ nhà của khách cho "chắc ăn". Đó là dữ liệu cá nhân, ghi nhiều thì phải giữ nhiều, lộ ra thì phiền. Sửa: chỉ giữ cột cần cho việc theo dõi ra vào, cất sổ trong ngăn có khoá, đặt thời hạn giữ sổ rồi huỷ theo quy định hiện hành về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Mời nước rồi để khách tự rót. Một chai nước và chồng cốc đặt giữa bàn trông tiện nhưng kém lịch sự với khách lần đầu. Sửa: rót sẵn hoặc mang cốc đã rót ra, để chai thêm cạnh đó.
Chỉnh mẫu cho văn phòng của bạn
Mẫu ở trên là bản đầy đủ. Khi đưa vào dùng, bạn cắt gọt theo hoàn cảnh cụ thể. Vài trường hợp hay gặp:
- Văn phòng không có ai ngồi gần cửa: lắp chuông cửa hoặc chuông bàn, ghi trong bước bốn ai nghe chuông thì ra đón, và dán một tấm thẻ nhỏ mời khách bấm chuông.
- Văn phòng trong toà nhà có lễ tân chung: thêm bước nhận cuộc gọi từ lễ tân toà nhà, xuống sảnh đón khách nếu toà nhà không cho khách tự lên.
- Khách nước ngoài thường xuyên: thêm ba câu chào, mời ngồi, báo chờ bằng ngôn ngữ của khách vào cuối tờ SOP để người làm chính đọc theo.
- Ứng viên đến phỏng vấn: tách thành một nhánh riêng, vì ứng viên cần được hướng dẫn chỗ điền phiếu, giờ bắt đầu, và không nên ngồi chờ cạnh khách hàng.
- Thợ sửa chữa, kiểm tra thiết bị: thêm bước xác nhận lịch làm việc với người phụ trách, đi kèm thợ trong khu làm việc và ký xác nhận khi xong.
- Văn phòng chỉ năm người: gộp người làm chính và người dự phòng thành lịch luân phiên theo tuần, ghi tên lên đầu tờ SOP mỗi thứ Hai.
Sau một tháng dùng, ngồi lại mười lăm phút với người làm chính, hỏi bước nào thừa, bước nào thiếu, tình huống nào chưa có trong mẫu. Sửa vào bản mới, tăng số phiên bản, thu bản cũ về. Một SOP tiếp khách tốt không phải bản viết hay nhất, mà là bản người đang ngồi gần cửa thật sự làm theo.
Câu hỏi thường gặp
Văn phòng chỉ có vài người thì có cần SOP tiếp khách không?
Có, nhưng ngắn. Văn phòng càng ít người thì mỗi lần một người vắng càng dễ hở. Một tờ ghi rõ ai đón, ai dự phòng, chuẩn bị gì đầu ngày và tiễn khách ra sao giúp mọi người cùng làm một kiểu, khách không cảm thấy mỗi lần đến lại gặp một cách đón khác.
Sổ khách nên ghi những thông tin gì?
Đủ để theo dõi ai vào, ai ra: giờ vào, tên, đơn vị, người được gặp, giờ ra. Không nên ghi số giấy tờ tuỳ thân, địa chỉ nhà nếu không có quy định bắt buộc. Sổ cất trong ngăn có khoá và có thời hạn giữ; tra quy định hiện hành về bảo vệ dữ liệu cá nhân để đặt thời hạn phù hợp.
Khách đến sớm hơn giờ hẹn nhiều thì xử lý thế nào?
Đón như bình thường, mời ngồi khu chờ, mời nước, rồi báo người tiếp. Nói với khách thời gian dự kiến người tiếp có thể ra. Không để khách vào phòng họp ngồi một mình nếu trong phòng còn tài liệu hay màn hình đang mở của cuộc trước.
Ai chịu trách nhiệm khi khách phải đứng chờ lâu?
Theo mẫu, người làm chính chịu trách nhiệm đón và báo; người tiếp chịu trách nhiệm đúng giờ hoặc báo chậm. Khi khách chờ lâu, xem lại bước nào bị bỏ: lịch không ghi, không nhắc trước, hay người tiếp không báo. Sửa đúng bước đó thay vì nhắc chung chung cả văn phòng.
Có nên in SOP tiếp khách và dán ở quầy không?
Nên in phần các bước và bảng kiểm thành một trang, dán ở mặt trong quầy hoặc kẹp ở bàn người làm chính, chỗ khách không nhìn thấy. Bản đầy đủ có phần đầu, lỗi hay gặp và lịch sử sửa đổi thì lưu trong bìa SOP chung của văn phòng để tra khi cần.