Khi mở cơ sở thứ hai, không chép nguyên bộ SOP sang rồi dán lên tường: chia quy trình thành phần lõi phải giống hệt ở mọi nơi (an toàn, tiền, chất lượng món hay hàng, cách đối xử với khách) và phần theo mặt bằng được phép chỉnh (đường đi, vị trí kho, số người mỗi ca, giờ nhận hàng). Sau đó đi khảo sát mặt bằng mới, viết bản cơ sở hai cho phần chỉnh, chạy thử với đội mới, rồi mới áp dụng chính thức.
Bài này nói đúng một việc: đưa bộ quy trình đã chạy ổn ở cơ sở đầu sang cơ sở mới mà không làm hỏng chất lượng và không làm khó đội mới. Không bàn chuyện có nên mở thêm hay chọn mặt bằng. Có cách chia lõi và theo mặt bằng, lịch khảo sát, bảng đối chiếu từng quy trình và cách giữ hai cơ sở không lệch dần theo thời gian. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.
Vì sao chép nguyên bản thường hỏng
Bộ quy trình ở cơ sở đầu được viết cho đúng mặt bằng đó: tủ mát ở bên trái quầy, kho nằm sau bếp, cửa sau mở ra hẻm, ca tối có ba người. Khi dán nguyên tờ sang cơ sở mới có kho ở tầng lửng và ca tối chỉ hai người, nhân viên mới sẽ gặp những bước không làm được ngay từ ngày đầu. Họ tự chỉnh theo cách của mình, và chỉ sau vài tuần cơ sở hai đã có cách làm riêng không ai ghi lại.
Lý do thứ hai là đội mới không có lịch sử. Ở cơ sở đầu, nhân viên hiểu vì sao có bước "ghi giờ mở hộp sữa" vì họ đã chứng kiến những lần phải đổ bỏ. Ở cơ sở mới, bước đó chỉ là một dòng trên giấy. Không có lý do đi kèm, những bước tốn công nhưng phòng rủi ro là những bước bị bỏ trước tiên.
Lý do thứ ba là chủ không còn có mặt thường xuyên. Ở cơ sở đầu, chủ đi ngang thấy sai là nhắc ngay. Ở cơ sở hai, chủ chỉ ghé vài lần một tuần. Quy trình phải tự đứng được mà không cần người đứng sau lưng, và điều đó chỉ xảy ra khi nó khớp với mặt bằng và được đội mới hiểu.
Chia quy trình: phần lõi và phần theo mặt bằng
Bảng dưới gợi ý cách chia cho cửa hàng bán lẻ và quán ăn. Phần lõi giống hệt ở mọi nơi; phần theo mặt bằng được viết lại cho từng cơ sở nhưng giữ cùng mục đích.
| Nhóm | Phần lõi, không được đổi | Phần theo mặt bằng, được chỉnh |
|---|---|---|
| An toàn | Nguyên tắc dùng ga, điện, dao; gọi 114, 115; điểm tập trung khi sơ tán | Vị trí van ga, cầu dao, bình chữa cháy, lối thoát |
| Tiền | Hai người đếm két, sổ đối soát, cách xử lý chênh lệch | Giờ nộp tiền, người nhận, chỗ để két |
| Chất lượng | Công thức, định lượng, nhiệt độ bảo quản, hạn dùng sau mở | Vị trí tủ, kệ, khay trong bếp hoặc kho |
| Khách | Câu chào, cách nhận phàn nàn, chính sách đổi trả | Lối dẫn khách, vị trí quầy đổi trả |
| Hàng hoá | Kiểm số lượng, hạn dùng, tình trạng khi nhận | Giờ nhận, chỗ dỡ hàng, đường vào kho |
| Con người | Kèm người mới, bảng kiểm tuân thủ | Số người mỗi ca, phân việc trong ca |
Đánh dấu rõ trong từng quy trình bước nào thuộc lõi. Cách đơn giản là in đậm hoặc thêm ký hiệu ở đầu dòng. Quản lý cơ sở hai được phép đề xuất sửa phần theo mặt bằng; phần lõi chỉ được sửa khi chủ duyệt và sửa đồng thời ở tất cả các cơ sở.
Lịch đưa quy trình sang cơ sở mới
Lịch này bắt đầu từ khi mặt bằng mới đã sửa xong và thiết bị đã lắp, trước ngày mở cửa khoảng ba đến bốn tuần.
- Tuần một: khảo sát. Người giữ quy trình cầm danh sách quy trình đi từng khu vực của cơ sở mới. Với mỗi quy trình, đánh dấu bước nào làm được nguyên như cũ, bước nào phải chỉnh, bước nào không còn cần.
- Tuần một: chụp ảnh. Chụp lại vị trí van ga, cầu dao, tủ, kệ, cửa sau, lối thoát ở cơ sở mới. Ảnh cũ của cơ sở đầu không dùng được cho tờ treo ở đây.
- Tuần hai: viết bản cơ sở hai. Giữ nguyên phần lõi, viết lại phần theo mặt bằng, đánh mã riêng có thêm ký hiệu cơ sở.
- Tuần hai đến ba: đào tạo đội mới. Nếu được, cho một hai người làm lâu ở cơ sở đầu sang làm mẫu, hoặc cho đội mới sang cơ sở đầu làm vài ca.
- Tuần ba: chạy thử. Chạy thử toàn bộ quy trình mở cửa, phục vụ, đóng cửa với khách mời hoặc mở nhẹ, ghi chỗ vướng.
- Tuần bốn: sửa và chốt. Sửa phần theo mặt bằng, giữ nguyên phần lõi, ban hành bản chính thức trước ngày mở cửa.
Bước cho đội mới sang cơ sở đầu làm vài ca có giá trị lớn hơn mọi buổi đào tạo trên giấy. Họ thấy quy trình đang chạy thật, nghe người cũ kể vì sao có bước này bước kia, và mang về cơ sở mới cả những thói quen không ghi trên tờ nào.
Dạy đội mới cả lý do, không chỉ các bước
Đội ở cơ sở mới thường đông người mới hoàn toàn, chưa từng chứng kiến những sự cố đã khiến quy trình có hình dạng hiện tại. Vì vậy khi đào tạo, mỗi bước lõi nên đi kèm một câu lý do ngắn, và nếu được, một câu chuyện có thật đã xảy ra ở cơ sở đầu. "Hai người đếm két vì có lần chênh lệch mà không ai biết sai ở đâu" dễ nhớ hơn nhiều so với một dòng "đếm két: hai người".
Cách làm gọn là viết lý do vào ngay bản đầy đủ của quy trình, ở cột hoặc dòng cạnh bước lõi. Tờ treo tại chỗ không cần lý do, nhưng bản đầy đủ dùng để đào tạo thì cần. Người giữ quy trình ở cơ sở đầu thường là người nhớ những câu chuyện này nhất; nhờ họ ngồi ghi lại trước khi mở cơ sở mới.
Một mẹo nhỏ khi kèm: sau khi người mới làm đúng một bước lõi, hỏi lại họ "bước này để làm gì". Nếu họ trả lời được bằng lời của mình, khả năng họ bỏ bước đó khi đông khách giảm đi rõ rệt. Nếu họ không trả lời được, đó là lúc kể lại câu chuyện, không phải lúc nhắc lại quy định.
Bảng đối chiếu từng quy trình khi chuyển sang cơ sở mới
Người giữ quy trình điền một dòng cho mỗi quy trình trong bộ. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.
| Quy trình | Mã cơ sở đầu | Giữ nguyên | Chỉnh bước | Bỏ | Mã cơ sở hai | Người làm mẫu | Ngày áp dụng |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mở cửa đầu ngày | ☐ | ☐ | ☐ | ||||
| Nhận hàng | ☐ | ☐ | ☐ | ||||
| Bảo quản nguyên liệu | ☐ | ☐ | ☐ | ||||
| Đối soát két | ☐ | ☐ | ☐ | ||||
| Xử lý phàn nàn | ☐ | ☐ | ☐ | ||||
| Vệ sinh cuối ngày | ☐ | ☐ | ☐ | ||||
| Đóng cửa | ☐ | ☐ | ☐ | ||||
| Ứng phó sự cố | ☐ | ☐ | ☐ |
Cột "bỏ" thường bị quên. Có những quy trình chỉ cần ở cơ sở đầu vì đặc thù mặt bằng, ví dụ quy trình kéo bạt che nắng phía trước. Đưa sang cơ sở không có bạt chỉ làm bộ quy trình dày thêm và làm đội mới nghi ngờ những tờ còn lại.
Với quy trình ứng phó sự cố, ngoài phần chỉnh theo mặt bằng, kiểm tra thêm các yêu cầu về phòng cháy của cơ sở mới theo quy định hiện hành và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền, vì diện tích, số tầng, loại hình kinh doanh có thể khác cơ sở đầu.
Ví dụ giả định: tiệm bánh mì mở điểm thứ hai
Một tiệm bánh mì ở Hưng Yên có điểm đầu bán từ sáng sớm, ba người mỗi ca, lò nướng đặt ngay sau quầy. Điểm thứ hai nhỏ hơn, không có lò, nhận bánh nướng sẵn từ điểm đầu chở sang lúc rạng sáng, mỗi ca hai người. Khi khảo sát, người giữ quy trình thấy quy trình "mở lò đầu ca" và "kiểm độ chín mẻ bánh" phải bỏ hẳn ở điểm hai, còn quy trình nhận hàng lại phải viết mới hoàn toàn vì giờ đây có một chuyến chở bánh nội bộ mỗi sáng.
Phần lõi giữ nguyên gồm định lượng nhân trong từng loại bánh, cách bảo quản pa tê và rau sống, nguyên tắc dùng găng và kẹp khi chạm thực phẩm, cách đếm két hai người. Phần chỉnh gồm vị trí tủ mát, cách xếp bánh lên giá giữ ấm, phân việc cho ca hai người. Quy trình mới "nhận bánh từ điểm đầu" ghi rõ người giao, người nhận, kiểm số lượng, kiểm nhiệt độ và tình trạng bánh, ký sổ giao nhận của cả hai điểm.
Nhờ chia rõ như vậy, khách ở cả hai điểm nhận cùng một chiếc bánh, trong khi đội điểm hai không phải làm những bước vô nghĩa với mặt bằng của mình.
Giữ các cơ sở không lệch dần theo thời gian
Một người giữ toàn bộ phần lõi. Phần lõi chỉ có một bản gốc, do một người giữ. Mọi cơ sở dùng bản sao. Khi sửa phần lõi, sửa bản gốc rồi thay ở tất cả các nơi cùng ngày.
Mỗi cơ sở có người giữ phần theo mặt bằng. Quản lý cơ sở hai giữ phần quy trình của riêng cơ sở mình, được sửa trong phạm vi đã thống nhất, có ghi lịch sử.
Kiểm chéo giữa các cơ sở. Định kỳ, quản lý cơ sở này cầm bảng kiểm sang kiểm cơ sở kia. Người lạ nhìn thường thấy những chỗ lệch mà người trong nhà đã quen không thấy.
Đưa cách hay từ cơ sở mới về cơ sở cũ. Cơ sở mới thường tìm ra cách làm tốt hơn vì không bị thói quen cũ níu. Khi một cách hay thuộc phần lõi, thử và đưa vào bản gốc cho mọi nơi.
Họp ngắn hằng tháng giữa các quản lý. Mười lăm phút đi qua các phiếu đề nghị sửa đổi và kết quả bảng kiểm của mỗi nơi là đủ để biết có quy trình nào đang lệch.
Câu hỏi thường gặp
Cơ sở thứ hai nhỏ hơn hẳn thì có cần đủ bộ quy trình không?
Cần đủ phần lõi về an toàn, tiền, chất lượng và cách đối xử với khách. Phần theo mặt bằng có thể gọn hơn nhiều, vài quy trình có thể gộp lại. Đừng bỏ phần lõi chỉ vì cơ sở nhỏ, vì đó là phần giữ cho khách thấy hai nơi là một.
Quản lý cơ sở mới muốn đổi phần lõi thì làm sao?
Cho họ đề xuất bằng phiếu sửa đổi như mọi người. Nếu đề xuất hợp lý, chủ duyệt, thử ở một nơi rồi áp dụng đồng thời cho mọi cơ sở. Không để một cơ sở tự đổi phần lõi, vì đó là cách hai nơi lệch nhau nhanh nhất.
Có nên mang nhân viên cũ sang làm ở cơ sở mới không?
Một hai người làm lâu sang làm mẫu trong vài tuần đầu là rất có ích. Nhưng nếu kéo quá nhiều người, cơ sở đầu bị hụt. Cách cân bằng là cho người cũ sang làm mẫu theo ca, đồng thời cho đội mới sang cơ sở đầu làm vài ca.
Mã quy trình cho cơ sở hai nên đặt thế nào?
Giữ cùng mã gốc để biết là cùng một quy trình, thêm ký hiệu cơ sở cho phần đã chỉnh theo mặt bằng. Phần lõi dùng chung một mã, chung một phiên bản ở mọi nơi. Cách đánh mã chi tiết nên thống nhất trong bộ quy trình ngay từ đầu.
Mở cơ sở ở tỉnh khác thì quy trình có gì cần chú ý thêm?
Phần pháp lý như giấy tờ kinh doanh, an toàn thực phẩm, phòng cháy, hoá đơn có thể do cơ quan khác quản lý, cần hỏi nơi tiếp nhận ở địa phương đó theo quy định hiện hành. Phần vận hành thì nhà cung cấp, giờ giao hàng, thói quen khách có thể khác, nên khảo sát kỹ hơn.
Bao lâu sau khi mở thì cơ sở hai nên được đánh giá quy trình?
Sau khoảng hai đến ba tháng, khi số liệu đã ổn định. Dùng cùng bảng kiểm và cùng con số như cơ sở đầu để so sánh. Nếu một quy trình ở cơ sở hai kém rõ rệt, xem lại phần chỉnh theo mặt bằng trước khi nghĩ tới vấn đề con người.