Mua sắm nhỏ trong văn phòng là những khoản không đáng để họp: một chiếc quạt, bộ bàn phím, vài hộp mực, sửa máy lạnh, thay khoá cửa. Vì không đáng họp nên thường được làm theo kiểu ai cần thì tự mua, chụp hoá đơn gửi kế toán. Cuối năm nhìn lại mới thấy cùng một món được mua ba lần ở ba nơi với ba giá khác nhau, có khoản không có hoá đơn hợp lệ, có món không ai biết đang nằm ở bàn nào.
Mẫu SOP này đặt ra một trình tự gọn cho khoản mua dưới một ngưỡng giá trị do văn phòng tự định: đề nghị, so báo giá khi cần, duyệt, mua, nhận hàng, lưu chứng từ và thanh toán. Có bảng ngưỡng duyệt, phiếu đề nghị mẫu, các bước, bảng kiểm khi nhận hàng và lỗi hay gặp. Đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn. Các số tiền trong bài là ví dụ giả định; yêu cầu về hoá đơn, chứng từ và thuế theo quy định hiện hành — hỏi kế toán của bạn.
Mua sắm nhỏ là gì trong mẫu này
Mẫu áp dụng cho các khoản mua hàng hoá và dịch vụ phục vụ văn phòng, có giá trị dưới một ngưỡng mà văn phòng tự đặt, không thuộc hợp đồng khung với nhà cung cấp và không phải tài sản lớn cần lập dự án. Ví dụ: thiết bị nhỏ, đồ dùng văn phòng ngoài danh mục văn phòng phẩm, sửa chữa nhỏ, dịch vụ một lần như vệ sinh máy lạnh, in ấn tài liệu.
Các khoản lớn hơn ngưỡng, mua theo hợp đồng dài hạn, hoặc thuê dịch vụ thường xuyên đi theo quy trình riêng có hợp đồng và phê duyệt của giám đốc. Văn phòng phẩm định kỳ đi theo quy trình quản lý văn phòng phẩm, chỉ dùng mẫu này ở bước đặt hàng gộp.
Người làm chính là nhân viên hành chính, tiếp nhận đề nghị, tìm báo giá, đặt mua, nhận hàng. Người duyệt theo ngưỡng giá trị. Kế toán kiểm chứng từ và thanh toán. Tách ba vai này ra không phải để làm khó, mà để mỗi khoản chi đều qua ít nhất hai người: một người đề nghị và một người đồng ý. Ở văn phòng năm người, giám đốc có thể kiêm duyệt, nhưng người mua và người thanh toán vẫn nên là hai người khác nhau.
Ngưỡng duyệt theo giá trị khoản mua
Ngưỡng giúp những khoản thật nhỏ đi nhanh, khoản lớn hơn có thêm một bước kiểm. Dưới đây là ví dụ giả định cho văn phòng khoảng hai mươi người; bạn đặt số của mình.
| Giá trị khoản mua | Báo giá cần có | Người duyệt | Hình thức |
|---|---|---|---|
| Dưới 1 triệu đồng | Không bắt buộc | Quản lý văn phòng | Duyệt bằng tin nhắn nội bộ, lưu lại |
| Từ 1 đến dưới 5 triệu đồng | Ít nhất hai nơi | Quản lý văn phòng | Phiếu đề nghị có chữ ký |
| Từ 5 đến dưới 20 triệu đồng | Ít nhất ba nơi | Giám đốc | Phiếu đề nghị kèm bảng so sánh |
| Từ 20 triệu đồng trở lên | Theo quy trình mua sắm lớn | Giám đốc | Có hợp đồng |
Đặt ngưỡng thấp quá thì quy trình nặng, mọi người tìm cách chia nhỏ đơn để lọt ngưỡng; đặt cao quá thì mất kiểm soát. Mẫu ghi thêm một dòng: không chia nhỏ một nhu cầu thành nhiều khoản để tránh ngưỡng duyệt. Điều này nên nói rõ khi phổ biến quy trình, kèm lý do, để không ai thấy bị nghi ngờ.
Phiếu đề nghị mua: mười ô đủ dùng
Phiếu có thể là tờ giấy in sẵn hoặc một biểu mẫu trên bảng tính chung. Người đề nghị điền phần trên, người làm chính điền phần báo giá, người duyệt ký phần cuối.
| Ô | Ai điền | Ghi gì |
|---|---|---|
| 1. Người đề nghị, bộ phận, ngày | Người đề nghị | |
| 2. Món cần mua hoặc dịch vụ cần thuê | Người đề nghị | Mô tả đủ để mua đúng: loại, kích cỡ, thông số chính |
| 3. Số lượng | Người đề nghị | |
| 4. Lý do và cần trước ngày nào | Người đề nghị | Một hai câu; ghi "thay thế" hay "mua mới" |
| 5. Ước tính giá trị | Người đề nghị | Có thể để trống nếu không biết |
| 6. Các báo giá đã lấy | Người làm chính | Nơi bán, giá, thời gian giao, bảo hành |
| 7. Đề xuất chọn nơi nào, vì sao | Người làm chính | Không nhất thiết rẻ nhất |
| 8. Ý kiến duyệt | Người duyệt | Đồng ý, không đồng ý, hoặc yêu cầu thêm thông tin |
| 9. Ngày nhận hàng, người nhận | Người làm chính | Kèm kết quả kiểm hàng |
| 10. Chứng từ đã chuyển kế toán | Người làm chính | Hoá đơn, phiếu giao hàng, bảo hành |
Ô bảy quan trọng hơn người ta nghĩ. Nơi rẻ nhất có thể giao chậm, không bảo hành, hoặc không xuất được hoá đơn theo yêu cầu của kế toán. Ghi lý do chọn giúp người duyệt quyết nhanh, và giúp lần mua sau không phải so lại từ đầu.
Các bước từ đề nghị đến thanh toán
Làm theo thứ tự; bỏ qua bước nào thì ghi lý do vào phiếu.
- Người cần lập phiếu đề nghị. Gửi người làm chính. Nhu cầu khẩn, như máy lạnh hỏng giữa mùa nóng, ghi rõ để được ưu tiên.
- Người làm chính kiểm trùng. Văn phòng đã có món đó ở kho, ở bàn người khác, hoặc đang có đơn đặt chưa về? Nếu có, điều chuyển thay vì mua.
- Lấy báo giá theo ngưỡng. Ghi vào ô sáu; giữ lại báo giá bằng văn bản hoặc ảnh chụp tin nhắn báo giá.
- Trình duyệt. Người duyệt trả lời trong thời hạn văn phòng đặt, ví dụ trong một ngày làm việc với khoản nhỏ.
- Đặt mua theo kênh của văn phòng. Dùng tài khoản, thông tin xuất hoá đơn của công ty; thông báo cho bên bán thông tin xuất hoá đơn ngay khi đặt.
- Nhận hàng và kiểm theo bảng kiểm. Người đề nghị cùng kiểm nếu là thiết bị chuyên dùng.
- Chuyển chứng từ cho kế toán. Hoá đơn, phiếu giao hàng, phiếu bảo hành, phiếu đề nghị đã duyệt — gom thành một bộ.
- Kế toán thanh toán. Chuyển khoản cho bên bán hoặc hoàn tiền cho người đã ứng theo quy định nội bộ.
- Ghi tài sản nếu cần. Thiết bị có giá trị và dùng lâu thì chuyển sang sổ tài sản theo quy trình quản lý tài sản.
Bước hai thường bị bỏ vì người làm chính nghĩ "người ta cần thì mua thôi". Nhưng đây là bước tiết kiệm nhiều nhất: văn phòng nhỏ hay có đồ nằm quên trong tủ, trong kho, trên bàn của người đã nghỉ việc.
Bảng kiểm khi nhận hàng
Kiểm ngay lúc nhận, trước khi ký phiếu giao hàng. Ký rồi mới phát hiện thiếu thì rất khó đòi.
| Việc kiểm | Đạt khi |
|---|---|
| Đúng món, đúng loại, đúng thông số | Khớp với ô hai của phiếu đề nghị |
| Đủ số lượng | Đếm thực tế khớp phiếu giao hàng |
| Tình trạng bên ngoài | Không móp, vỡ, ướt; tem niêm phong còn nguyên nếu có |
| Chạy thử với thiết bị điện | Bật được, chạy được chức năng chính |
| Phụ kiện, hướng dẫn, phiếu bảo hành | Đủ theo mô tả của bên bán |
| Thông tin xuất hoá đơn | Đã gửi đúng; hoá đơn nhận được ghi đúng tên, mã số thuế công ty |
| Ký nhận | Ghi chú tình trạng trên phiếu giao hàng nếu có điểm chưa đạt |
Dịch vụ như sửa chữa, vệ sinh thiết bị cũng cần nhận: người đề nghị xác nhận việc đã làm xong và thiết bị đã chạy bình thường, ghi vào ô chín, rồi mới chuyển chứng từ thanh toán.
Lỗi hay gặp và cách sửa trong mẫu
Mua trước, xin duyệt sau. Người cần tự mua rồi gửi hoá đơn đòi hoàn tiền. Sửa: mẫu ghi rõ khoản không qua duyệt thì chỉ được hoàn khi người duyệt chấp nhận sau, và chỉ cho trường hợp khẩn có ghi lý do.
Hoá đơn không đúng thông tin công ty. Sửa: bước năm yêu cầu gửi thông tin xuất hoá đơn ngay khi đặt; dán sẵn một tờ thông tin xuất hoá đơn ở bàn người làm chính.
Báo giá "có cho đủ". Lấy thêm hai báo giá từ nơi biết chắc sẽ không chọn, chỉ để đủ số. Sửa: người duyệt hỏi ô bảy, và quản lý văn phòng thỉnh thoảng tự hỏi giá một món đã mua để đối chiếu.
Không ai biết đồ đã mua nằm đâu. Sửa: bước chín chuyển thiết bị sang sổ tài sản có tên người giữ.
Mua theo quen biết. Luôn mua ở một chỗ quen vì tiện, không so giá nhiều năm. Sửa: mỗi năm một lần, so giá lại cho năm món mua nhiều nhất.
Chỉnh mẫu cho văn phòng của bạn
Mẫu viết cho văn phòng có người hành chính, quản lý văn phòng và kế toán là ba người khác nhau. Khi ít người hơn hoặc cách mua khác, bạn chỉnh như sau:
- Văn phòng năm người, giám đốc kiêm duyệt: gộp hai dòng đầu bảng ngưỡng thành một, giám đốc duyệt qua tin nhắn nội bộ, nhưng vẫn giữ phiếu đề nghị cho khoản từ ngưỡng thứ hai trở lên.
- Văn phòng mua chủ yếu qua mạng: thêm vào phiếu ô "đường dẫn hoặc mã đơn hàng" lưu trong hệ thống nội bộ, và quy định chỉ đặt bằng tài khoản mua hàng của công ty, không dùng tài khoản cá nhân.
- Văn phòng có nhà cung cấp quen cho nhóm hàng lặp lại: làm một bảng giá thoả thuận theo năm với họ; khoản mua trong bảng giá được miễn bước lấy báo giá, chỉ cần duyệt theo ngưỡng.
- Văn phòng thuê dịch vụ sửa chữa định kỳ: lập danh sách thợ, đơn vị đã dùng tốt kèm nhận xét ngắn, để lần sau gọi nhanh mà vẫn có căn cứ.
- Văn phòng có nhiều chi nhánh: mỗi nơi có ngưỡng thấp hơn để tự mua đồ lặt vặt, khoản trên ngưỡng gửi về văn phòng chính duyệt.
Sáu tháng một lần, kế toán lọc các khoản mua nhỏ theo nhóm và gửi cho quản lý văn phòng. Nhóm nào chi nhiều bất thường, món nào mua đi mua lại, nơi bán nào giá lệch so với lần trước — đó là dữ liệu để sửa ngưỡng và danh sách nhà cung cấp, không phải để tìm lỗi người mua.
Câu hỏi thường gặp
Văn phòng nhỏ có cần ngưỡng duyệt không, hay giám đốc duyệt hết?
Giám đốc duyệt hết thì chặt, nhưng giám đốc thành nút thắt và khoản nhỏ chờ lâu. Ngưỡng giúp khoản rất nhỏ được quản lý văn phòng duyệt nhanh, giám đốc chỉ xem khoản đáng kể. Chọn ngưỡng theo quy mô chi tiêu của văn phòng và sửa sau vài tháng nếu thấy chưa hợp.
Mua hàng trên sàn thương mại điện tử thì lưu chứng từ thế nào?
Lưu ảnh chụp đơn hàng, xác nhận thanh toán và hoá đơn nếu bên bán xuất được theo thông tin công ty. Trước khi đặt, kiểm bên bán có xuất hoá đơn hay không; yêu cầu cụ thể về chứng từ hợp lệ để tính chi phí, hỏi kế toán theo quy định hiện hành.
Nhân viên ứng tiền mua thì hoàn lại thế nào?
Theo quy định nội bộ về tạm ứng và hoàn ứng: có phiếu đề nghị đã duyệt, hoá đơn, chứng từ thanh toán, kế toán kiểm rồi hoàn trong thời hạn văn phòng đặt. Nên hạn chế nhân viên ứng tiền cá nhân; khoản mua thường xuyên nên thanh toán thẳng từ tài khoản công ty.
Có bắt buộc chọn báo giá rẻ nhất không?
Không. Mẫu yêu cầu ghi lý do chọn ở ô bảy: giá, thời gian giao, bảo hành, khả năng xuất hoá đơn, chất lượng đã dùng thử. Người duyệt cần thấy lý do rõ ràng; chọn nơi đắt hơn mà có lý do hợp lý là bình thường.
Khoản sửa chữa khẩn cấp ngoài giờ thì xử lý sao?
Người có mặt báo quản lý văn phòng qua tin nhắn, được đồng ý thì gọi thợ, giữ lại chứng từ, ngày làm việc kế tiếp bổ sung phiếu đề nghị ghi "khẩn". Khi có nguy cơ cháy, chập điện, ngập nước thì ưu tiên an toàn và gọi cứu hoả 114 nếu cần, chứng từ tính sau.