Xử lý nhân viên đi trễ hay vắng ca không báo ở cửa hàng, quán nên theo bốn bậc rõ ràng: nói chuyện riêng để tìm nguyên nhân, nhắc nhở có ghi nhận, cam kết bằng văn bản, và khi cần mới đến xử lý kỷ luật theo đúng nội quy và trình tự pháp luật lao động. Bậc nào cũng ghi lại, không ai bị xử nặng ngay lần đầu và không ai được bỏ qua mãi.
Mẫu này viết cho cơ sở nhỏ, chủ yếu là để xử lý sớm và công bằng, tránh để chuyện nhỏ thành chuyện lớn. Đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn. Một nguyên tắc nền cần nhớ: pháp luật lao động không cho dùng hình thức phạt tiền hay cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật; hình thức kỷ luật, trình tự và điều kiện áp dụng phải tra Bộ luật Lao động hiện hành và nội quy lao động của cơ sở.
Đi trễ ở cơ sở có ca khác đi trễ ở văn phòng thế nào
Ở văn phòng, một người đến muộn mười lăm phút thường chỉ ảnh hưởng tới việc của chính họ. Ở quán ăn hay cửa hàng, ca có số người vừa đủ: một người đến muộn nghĩa là quầy không có người, khách phải chờ, người cùng ca phải làm gấp đôi, người ca trước không về được. Vắng không báo còn nặng hơn: cả ca bị hụt, quản lý phải gọi người bù trong lúc đang đông.
Vì vậy, quy tắc ở cơ sở có ca tập trung vào việc báo trước nhiều hơn là việc trễ. Một người báo trước một tiếng rằng sẽ đến muộn vì kẹt xe giúp quản lý kịp xoay xở; một người không báo gì mà đến muộn ba mươi phút gây hại nhiều hơn hẳn, dù cùng là đi trễ. SOP nên phân biệt rõ hai trường hợp này.
Một điều nữa: nhiều trường hợp đi trễ lặp lại có nguyên nhân mà quản lý sửa được. Ca mở sáng xếp cho người ở xa, ca đóng tối hôm trước kết thúc quá muộn, người làm thêm chỗ khác bị xếp trùng giờ. Bậc đầu tiên của quy trình vì thế luôn là hỏi nguyên nhân, không phải nhắc nhở.
Phần đầu SOP và quy tắc báo trước
Chép phần này vào nội quy hoặc sổ SOP, đọc cho người mới ngay ca đầu. Nếu cơ sở thuộc diện phải có nội quy lao động bằng văn bản theo luật, các quy định về thời giờ làm việc và xử lý vi phạm cần nằm trong nội quy đó; tra quy định hiện hành về điều kiện và thủ tục.
| Mục | Nội dung mẫu |
|---|---|
| Mã và tên | NS-08 · Xử lý đi trễ, về sớm, vắng ca |
| Đi trễ | Đến sau giờ bắt đầu ca đã xếp quá khoảng cho phép mà cơ sở quy định |
| Vắng có báo | Báo cho quản lý ca bằng cách gọi điện trước giờ vào ca, nêu lý do |
| Vắng không báo | Không đến và không liên lạc trước khi ca bắt đầu |
| Cách báo | Gọi điện trực tiếp cho quản lý ca; tin nhắn chỉ là bổ sung, không thay cuộc gọi |
| Trường hợp khẩn cấp | Ốm đột ngột, tai nạn, việc gia đình gấp: báo ngay khi có thể, bổ sung giải thích sau |
| Người ghi nhận | Quản lý ca ghi vào sổ chuyên cần trong ngày |
Quy tắc "gọi điện chứ không chỉ nhắn tin" có lý do thực tế: tin nhắn gửi lúc năm giờ sáng có thể không ai đọc trước giờ mở cửa. Cuộc gọi buộc người báo và người nhận cùng biết, quản lý xoay xở được ngay.
Bốn bậc xử lý
Các bậc dưới đây tính trong một khoảng thời gian nhất định, ví dụ giả định là ba tháng. Hết khoảng đó mà không tái diễn thì quay về bậc đầu. Mỗi bậc đều ghi vào sổ chuyên cần.
| Bậc | Khi nào | Việc làm | Ghi nhận |
|---|---|---|---|
| 1. Nói chuyện riêng | Đi trễ không báo lần đầu, hoặc trễ có báo lặp lại vài lần | Hỏi nguyên nhân, xem có điều chỉnh lịch ca được không, nhắc quy tắc báo trước | Một dòng trong sổ chuyên cần |
| 2. Nhắc nhở có ghi nhận | Lặp lại sau khi đã nói chuyện | Nói rõ tác động lên ca và đồng nghiệp, thống nhất cách khắc phục | Phiếu nhắc nhở hai bên ký |
| 3. Cam kết bằng văn bản | Tiếp tục lặp lại, hoặc vắng không báo | Gặp với chủ cơ sở, lập bản cam kết có mốc xem lại | Bản cam kết lưu hồ sơ |
| 4. Xử lý theo nội quy | Vi phạm tiếp sau cam kết, hoặc vắng không báo nhiều lần | Xem xét xử lý kỷ luật theo nội quy và trình tự pháp luật lao động | Hồ sơ theo trình tự luật định |
Bậc bốn có trình tự riêng do luật quy định: phải có căn cứ trong nội quy, phải chứng minh lỗi, người lao động có quyền trình bày và có người bào chữa, phải lập biên bản, và chỉ áp dụng các hình thức kỷ luật luật cho phép trong thời hiệu luật định. Đến bậc này, nên hỏi ý kiến người am hiểu pháp luật lao động hoặc cơ quan quản lý lao động trước khi làm.
Buổi nói chuyện ở bậc một: hỏi gì, nghe gì
Chọn lúc và chỗ. Nói riêng, sau ca hoặc giờ vắng, không nói trước mặt khách và đồng nghiệp. Không nói lúc người đó vừa chạy vào cửa, đang thở dốc và lo lắng.
Mở bằng sự việc. "Hôm thứ Ba và thứ Năm em vào lúc bảy giờ hai mươi, ca bắt đầu lúc bảy giờ. Có chuyện gì không em?" Nói ngày giờ cụ thể, không nói "dạo này em hay đi trễ".
Nghe nguyên nhân. Nguyên nhân hay gặp: đường xa, xe hỏng, đưa con đi học, ca đóng hôm trước quá muộn, làm thêm chỗ khác. Có cái người lao động tự giải quyết, có cái cơ sở giúp được bằng cách đổi ca.
Cùng tìm cách. Nếu đổi ca được thì đổi. Nếu không, thống nhất cách người đó tự sắp xếp, ví dụ đi sớm hơn hoặc báo trước khi biết sẽ muộn.
Nhắc quy tắc báo trước. Dù nguyên nhân là gì, người đó cần biết rằng báo trước là bắt buộc. Trễ có báo khác hẳn trễ không báo.
Ghi một dòng. Sau buổi nói chuyện, quản lý ghi vào sổ chuyên cần: ngày, nội dung, cách đã thống nhất. Không cần chữ ký ở bậc này.
Khi có người vắng không báo: việc của quản lý trong ngày
Vắng không báo là tình huống cần xử lý ngay trong ca, trước khi nghĩ tới chuyện nhắc nhở. Thứ tự mẫu cho quản lý ca:
- Quá giờ vào ca khoảng mười lăm phút mà chưa thấy người, gọi điện cho người đó. Mục đích đầu tiên là biết người đó có an toàn không, không phải để trách.
- Không liên lạc được thì gọi người thân đã đăng ký trong hồ sơ nếu cơ sở có thông tin này và người lao động đã đồng ý cho dùng vào trường hợp khẩn cấp.
- Song song, gọi người trong danh sách dự phòng để bù ca. Nếu không có ai, chia lại việc trong ca, ưu tiên quầy thu ngân và an toàn bếp, tạm đóng khu ít khách.
- Ghi vào sổ chuyên cần: giờ đã gọi, kết quả, người bù ca.
- Khi người vắng liên lạc lại, nghe lý do trước. Có chuyện khẩn cấp thật như tai nạn, ốm nặng thì hỏi han, xử lý như vắng có lý do và bổ sung giấy tờ nếu nội quy yêu cầu.
- Không có lý do chính đáng thì hẹn buổi nói chuyện theo bậc phù hợp trong bảng bốn bậc, không giải quyết qua điện thoại lúc đang bực.
Bước một hay bị bỏ vì quản lý đang bận xoay ca. Nhưng đã có những trường hợp người vắng không báo vì gặp tai nạn trên đường đi làm; một cuộc gọi sớm giúp gia đình và cơ sở biết chuyện kịp thời. Nếu có tai nạn, cơ sở cũng cần biết để làm các thủ tục liên quan theo quy định về tai nạn lao động hiện hành.
Những điều SOP không cho làm
Trong lúc bực, người quản lý dễ làm những việc vừa mất lòng vừa có thể trái quy định. SOP nên ghi rõ những điều sau là không được làm:
- Không trừ tiền, phạt tiền, cắt lương để thay cho xử lý kỷ luật. Giờ không làm thì không tính công theo bảng chấm công thực tế, đó là chuyện khác với phạt.
- Không đuổi về ngay khi người đó đến trễ rồi tính cả ca là vắng; nếu cho về thì ghi rõ giờ thực tế và xử lý theo SOP.
- Không bêu tên, đăng ảnh, nhắc chuyện đi trễ của ai đó trong nhóm chat chung hay trước khách.
- Không dùng lịch ca để trả đũa, như dồn hết ca xấu cho người hay đi trễ.
- Không giữ giấy tờ tuỳ thân, không giữ lương để ép người lao động đi làm đúng giờ.
- Không áp quy tắc khác nhau cho người này người kia; quản lý có cảm tình với ai thì càng phải ghi sổ cẩn thận.
- Không bỏ qua bậc để đi thẳng tới kỷ luật với lỗi lần đầu, trừ khi nội quy quy định rõ hành vi đó là nghiêm trọng.
Nếu cơ sở đang có thói quen "trễ mười phút trừ năm mươi nghìn", đó là lúc nên dừng lại, gỡ quy định đó khỏi nội quy và chuyển sang các bậc ở trên, sau khi tra Bộ luật Lao động hiện hành về hình thức xử lý.
Lỗi hay gặp và cách chỉnh mẫu
Không ghi sổ, đến khi cần thì không có gì. Không ghi thì đến bậc ba, bậc bốn, quản lý chỉ có trí nhớ để nói. Ghi từ bậc một, ngắn cũng được, quan trọng là có ngày tháng.
Nhắc nhở trước mặt cả ca. Người bị nhắc thấy xấu hổ, người khác thấy khó chịu, và chuyện chuyên cần biến thành chuyện thể diện. Luôn nói riêng.
Bỏ qua cho người làm giỏi. Người làm giỏi mà hay vắng không báo vẫn gây hụt ca. Áp dụng như nhau, nếu không cả nhóm sẽ thấy quy tắc chỉ dành cho người yếu thế.
Cơ sở không có nội quy thành văn. Bắt đầu bằng việc viết phần chuyên cần vào một trang nội quy, đọc cho cả nhóm, có chữ ký đã đọc. Khi số người lao động tới ngưỡng phải có nội quy bằng văn bản theo luật, hoàn thiện và làm thủ tục theo quy định hiện hành.
Người làm thời vụ. Dùng cùng các bậc nhưng khoảng thời gian tính ngắn hơn theo đợt làm việc. Người vắng không báo trong đợt thì ghi chú để cân nhắc khi mời quay lại mùa sau.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên đi trễ có được trừ tiền không?
Pháp luật lao động không cho dùng phạt tiền hay cắt lương thay cho xử lý kỷ luật. Cơ sở chỉ trả công cho giờ thực tế làm theo bảng chấm công, còn việc đi trễ thì xử lý bằng nhắc nhở và các hình thức kỷ luật trong nội quy, theo đúng trình tự quy định trong Bộ luật Lao động hiện hành.
Đi trễ bao nhiêu phút thì tính là đi trễ?
Mỗi cơ sở tự quy định khoảng cho phép trong nội quy, ví dụ vài phút để tránh tranh cãi vì đồng hồ lệch. Quan trọng là ghi rõ, thông báo cho mọi người và áp dụng như nhau. Ngoài khoảng đó là tính đi trễ.
Nhân viên nghỉ không báo nhiều ngày liền có bị cho nghỉ việc được không?
Tự ý bỏ việc nhiều ngày không có lý do chính đáng có thể là căn cứ xử lý kỷ luật nặng theo luật, nhưng số ngày, điều kiện và trình tự phải đúng quy định. Trước khi quyết định, hãy tra Bộ luật Lao động hiện hành và hỏi người am hiểu pháp luật lao động.
Có cần lập biên bản khi nhắc nhở nhân viên đi trễ không?
Ở bậc một chỉ cần ghi sổ. Từ bậc hai nên có phiếu nhắc nhở hai bên ký, bậc ba có bản cam kết. Khi xử lý kỷ luật thì phải lập biên bản theo trình tự luật định. Ghi chép đầy đủ bảo vệ cả hai bên khi có tranh chấp.
Nhân viên đi trễ vì lý do gia đình như đưa con đi học thì xử lý sao?
Nói chuyện để tìm cách điều chỉnh lịch ca, ví dụ không xếp người đó vào ca mở sớm. Nếu không điều chỉnh được, thống nhất rõ người đó cần báo trước và sắp xếp ra sao. Lý do chính đáng vẫn cần quy tắc báo trước.
Sổ chuyên cần có cho nhân viên xem không?
Mỗi người được xem phần ghi về chính mình khi yêu cầu, và nên được đọc lại mỗi khi có ghi nhận mới ở bậc hai trở lên. Sổ không công khai cho cả nhóm vì chứa thông tin về từng người lao động.