Mẫu SOP xử lý hàng hỏng, hàng lỗi trong cửa hàng quy định bốn việc theo thứ tự: tách món hỏng khỏi khu bán ngay khi phát hiện, dọn sạch an toàn nếu có đổ vỡ, lập biên bản ghi rõ nguồn hỏng, rồi để người có quyền chọn trả nhà cung cấp, thanh lý có thông báo hay huỷ. Hàng hỏng không được xử lý theo kiểu "để tạm dưới quầy", vì đó là con đường ngắn nhất để món hỏng quay lại kệ hoặc biến mất không ai biết.
Mẫu dưới đây là mẫu tham khảo, chỉnh theo cơ sở của bạn, dành cho tạp hoá, cửa hàng đồ gia dụng, mỹ phẩm, văn phòng phẩm. Việc kiểm hàng lúc nhận từ nhà cung cấp và xử lý trong kho lớn có quy trình riêng; ở đây tập trung vào hàng hỏng phát hiện trên khu bán, trong kho nhỏ phía sau và hàng khách trả lại có lỗi.
Khung mẫu: mục đích, phạm vi, người làm
Phần đầu ghi rõ ai được quyết định số phận của hàng hỏng. Nhân viên phát hiện và ghi nhận; người quyết định là trưởng ca hoặc chủ.
| Mục | Nội dung mẫu |
|---|---|
| Tên và mã | Xử lý hàng hỏng, hàng lỗi — mã CH-07, phiên bản 1 |
| Mục đích | Không bán hàng hỏng cho khách; ghi nhận đủ để đòi nhà cung cấp hoặc tính thiệt hại; dọn đổ vỡ an toàn |
| Phạm vi | Hàng phát hiện hỏng trên kệ, trong kho nhỏ, hàng khách trả có lỗi, hàng hỏng do sự cố như mất điện, dột nước |
| Người làm | Nhân viên phát hiện: tách, dọn, ghi biên bản. Trưởng ca: kiểm và ký. Chủ: quyết định xử lý |
| Khu vực | Một kệ hoặc thùng riêng có đánh dấu "hàng chờ xử lý — không bán", xa khu bán |
| Tài liệu liên quan | SOP kiểm hạn sử dụng, SOP đổi trả tại quầy, thoả thuận đổi trả với từng nhà cung cấp |
Khu "hàng chờ xử lý" là chìa khoá của cả quy trình. Nó phải đủ rộng để chứa hàng trong vài ngày, có đánh dấu rõ, và chỉ có một chỗ trong cửa hàng. Khi hàng hỏng nằm rải rác ở dưới quầy, trong kho, sau cửa, việc kiểm đếm cuối tuần gần như không thể làm đúng.
Hàng hỏng đến từ đâu: năm nguồn và dấu hiệu nhận ra
Ghi đúng nguồn hỏng quan trọng không kém việc tách hàng, vì mỗi nguồn dẫn tới một cách xử lý và một bài học khác nhau.
| Nguồn | Dấu hiệu thường gặp | Gợi ý hướng xử lý |
|---|---|---|
| Lỗi từ nhà sản xuất, nhà cung cấp | Hàng mới mở thùng đã móp, rò, thiếu phụ kiện, không hoạt động | Trả nhà cung cấp theo thoả thuận |
| Hỏng do vận chuyển, bốc xếp trong cửa hàng | Thùng rơi, hàng bẹp, vỡ khi châm hàng | Ghi nhận, xem lại cách bốc xếp; thường cửa hàng chịu |
| Hỏng trên kệ do khách | Bao bì bị bóc, hàng thử bị dùng hết, vỡ khi khách cầm | Theo chính sách cửa hàng; thường không đòi khách |
| Hỏng do bảo quản | Nắng chiếu làm phai màu, ẩm mốc, tủ mát hỏng, dột nước | Ghi nhận; sửa nguyên nhân bảo quản |
| Hàng khách trả có lỗi | Có phiếu đổi trả đi kèm | Kiểm lần hai; trả nhà cung cấp hoặc gửi bảo hành nếu được |
Sau một hai tháng ghi đủ, bảng nguồn hỏng sẽ cho bạn biết tiền thất thoát chủ yếu nằm ở đâu. Nếu phần lớn là hỏng do bốc xếp, sửa cách châm hàng; nếu do bảo quản, đổi vị trí kệ hoặc lắp rèm chắn nắng; nếu do nhà cung cấp, đưa số liệu ra khi làm việc lại với họ.
Các bước khi phát hiện hàng hỏng
Thứ tự các bước đặt an toàn của người và khách lên trước, rồi mới đến hàng hoá.
- Đảm bảo an toàn khu vực. Nếu có đổ vỡ, chất lỏng tràn, chặn lối hoặc đứng canh để khách không giẫm vào.
- Tách món hỏng khỏi kệ. Lấy ra ngay, cả những món cùng lô nghi bị ảnh hưởng, ví dụ các chai đứng cạnh chai bị rò.
- Dọn sạch theo hướng dẫn an toàn ở phần dưới. Không dọn bằng tay trần khi có mảnh vỡ hoặc hoá chất.
- Chụp ảnh món hỏng. Chụp cả bao bì, mã lô, hạn dùng nếu có; ảnh giúp làm việc với nhà cung cấp.
- Đặt vào khu hàng chờ xử lý. Gắn một mảnh giấy ghi ngày, người phát hiện, nguồn hỏng nghi ngờ.
- Ghi biên bản. Theo mẫu bên dưới, mỗi lần phát hiện một dòng hoặc một phiếu.
- Báo trưởng ca trong ca đó. Trưởng ca kiểm và ký; ghi vào sổ giao ca nếu chưa xử lý xong.
- Chờ quyết định xử lý. Nhân viên không tự bán rẻ, không tự cho, không tự mang về.
Nếu hàng hỏng thuộc loại thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng, như phồng hộp, có mùi lạ, mốc, thì xử lý như không ăn được, không thử, không nếm. Nếu cùng lô có nhiều món như vậy, báo chủ cửa hàng để xem xét báo nhà cung cấp và cân nhắc phản ánh với cơ quan quản lý theo quy định hiện hành.
Dọn đổ vỡ an toàn: nguyên tắc cho nhân viên
Mảnh thuỷ tinh, gốm sứ. Đeo găng dày, dùng chổi và hốt rác, gom mảnh nhỏ bằng khăn ướt hoặc giấy dày ép xuống. Bỏ mảnh vỡ vào hộp cứng hoặc bọc nhiều lớp, ghi "mảnh vỡ" bên ngoài để người thu gom rác không bị đứt tay.
Chất tẩy rửa, hoá phẩm rò rỉ. Mở thoáng khu vực, đeo găng, thấm bằng giẻ hoặc giấy, không dùng chất tẩy khác đổ lên để "trung hoà" vì trộn các loại hoá phẩm có thể sinh khí độc. Đọc phần cảnh báo trên bao bì sản phẩm nếu còn. Nếu bị dính vào da, mắt hoặc thấy khó thở thì rửa bằng nhiều nước sạch và gọi 115.
Chất lỏng trên sàn. Đặt biển hoặc vật chắn báo sàn ướt, lau khô hoàn toàn trước khi mở lại lối đi. Sàn trơn là nguyên nhân dễ gây té ngã cho khách lớn tuổi và trẻ em.
Thực phẩm đổ vỡ, chảy nước. Dọn sạch rồi lau lại khu kệ bằng nước và chất tẩy rửa thông thường của cửa hàng, để không lưu mùi, không kéo kiến, gián. Kiểm cả những món đứng cạnh: nếu bao bì bị dính thì lau khô, nếu đã thấm vào trong thì tách ra như hàng hỏng.
Hàng điện, pin bị phồng, chảy. Không cắm thử, không ấn mạnh, đặt riêng trên bề mặt không cháy, xa nguồn nhiệt; hỏi nhà cung cấp cách thu hồi. Có khói hoặc mùi khét thì đưa mọi người ra ngoài và gọi 114.
Biên bản hàng hỏng mẫu
Biên bản có thể là một trang trong sổ kẻ sẵn, mỗi dòng một món. Quan trọng là các ô được điền đủ và có chữ ký.
| Ô | Ghi gì |
|---|---|
| Ngày giờ, người phát hiện | Ai thấy, lúc nào |
| Tên hàng, số lượng | Đơn vị bán lẻ, không ghi "một ít" |
| Mã lô, hạn dùng | Nếu có trên bao bì |
| Nguồn hỏng | Chọn một trong năm nguồn ở bảng trên; ghi ngắn tình trạng |
| Ảnh | Đánh dấu đã chụp, lưu ở đâu |
| Đề xuất xử lý | Trả nhà cung cấp, thanh lý có thông báo, huỷ |
| Quyết định và chữ ký | Trưởng ca ký kiểm; chủ ký quyết định; ngày xử lý xong |
Về mặt chứng từ khi trả hàng cho nhà cung cấp hoặc huỷ hàng, mỗi cửa hàng có cách hạch toán riêng tuỳ hình thức kinh doanh. Hỏi kế toán của bạn cần lưu chứng từ gì và trong bao lâu, để biên bản này dùng được cả cho việc sổ sách.
Trả, thanh lý hay huỷ: chọn thế nào
Trả nhà cung cấp. Phù hợp khi lỗi thuộc về nhà cung cấp hoặc có thoả thuận nhận lại. Gom theo từng nhà cung cấp, trả theo đợt đã hẹn, có phiếu ký nhận của bên giao hàng.
Thanh lý có thông báo. Chỉ áp dụng cho hàng hỏng hình thức mà vẫn dùng được an toàn, như hộp móp nhưng bên trong nguyên, hàng phai màu bao bì. Ghi rõ tình trạng cho khách, không áp dụng cho thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng hay hàng điện không an toàn.
Huỷ. Hàng không an toàn, không dùng được, hoặc thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng. Huỷ có hai người chứng kiến, làm cho không thể dùng lại rồi bỏ theo cách thu gom của địa phương; hàng có quy định thu gom riêng như pin thì gửi điểm thu gom phù hợp.
Khách làm vỡ hàng. Đa số cửa hàng nhỏ không đòi khách bồi thường món giá trị nhỏ do sơ ý; điều đó giữ thiện cảm. Nếu cửa hàng có chính sách khác, chính sách phải được niêm yết trước và chỉ người quản lý được nói chuyện với khách, nhân viên không tự đòi.
Lỗi hay gặp khi áp dụng và cách chỉnh mẫu theo loại cửa hàng
Lỗi phổ biến nhất là khu hàng chờ xử lý trở thành nơi để "mọi thứ chưa biết làm gì": thùng rỗng, đồ cá nhân, hàng khách gửi. Khi khu đó đầy, hàng hỏng mới lại bị nhét dưới quầy. Cách sửa là quy định chỉ hàng có giấy ghi chú mới được đặt vào khu chờ, và trưởng ca dọn khu chờ mỗi tuần một lần theo biên bản.
Lỗi thứ hai là chỉ ghi hàng hỏng giá trị lớn, bỏ qua món nhỏ vì ngại. Đến kỳ kiểm kê, những món nhỏ đó hiện ra thành chênh lệch không giải thích được, và mọi người bắt đầu nghi ngờ nhau. Lỗi thứ ba là để nhân viên tự quyết bán rẻ hàng móp cho khách quen; thiện chí nhưng không có ghi nhận thì không ai biết tiền đi đâu.
Cửa hàng mỹ phẩm nên thêm nhóm "hàng thử" vào bảng nguồn hỏng, vì hàng thử hết hoặc bị nhiễm bẩn là chuyện hằng tuần, và cần quy định riêng về thời gian thay hàng thử. Cửa hàng đồ gia dụng, điện nhỏ nên tách hẳn hàng khách trả có lỗi kỹ thuật sang luồng bảo hành, có sổ theo dõi gửi đi nhận về. Cửa hàng văn phòng phẩm có nhiều hàng nhỏ lẻ nên ghi biên bản theo ngày, gộp các món trong ngày thành một dòng cho mỗi mặt hàng, thay vì mỗi lần phát hiện một dòng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trừ lương nhân viên khi làm vỡ hàng?
Mẫu không khuyên vì dễ khiến nhân viên giấu hàng vỡ thay vì báo. Nếu cửa hàng muốn có quy định về bồi thường thiệt hại, cần thoả thuận rõ trong hợp đồng và tuân theo quy định lao động hiện hành; tra Bộ luật Lao động hiện hành hoặc hỏi người làm nhân sự.
Bao lâu thì phải xử lý xong hàng trong khu chờ?
Nên đặt hạn, ví dụ giả định một tuần, để khu chờ không thành kho tạm. Hàng chờ trả nhà cung cấp thì theo lịch giao hàng của họ. Cuối mỗi tuần trưởng ca đếm khu chờ và đối chiếu với biên bản.
Hàng móp hộp có được bán giảm giá không?
Với hàng không phải thực phẩm hoặc chỉ móp bao bì ngoài, nhiều cửa hàng bán thanh lý có ghi rõ tình trạng. Với đồ hộp thực phẩm, hộp phồng, rò hoặc móp ở mối ghép là dấu hiệu không an toàn, không nên bán. Khi không chắc, xử lý theo hướng an toàn.
Nhà cung cấp không chịu nhận lại hàng lỗi thì sao?
Đưa biên bản, ảnh chụp và mã lô ra khi làm việc. Nếu không có thoả thuận trước, đây là lúc đưa điều khoản đổi trả hàng lỗi vào lần đặt hàng sau. Tranh chấp lớn thì hỏi người có chuyên môn pháp lý.
Có cần biên bản khi chỉ vỡ một món nhỏ?
Có, nhưng chỉ cần một dòng trong sổ. Những món nhỏ cộng dồn cả tháng thường lớn hơn bạn nghĩ, và nếu không ghi thì khi kiểm kê sẽ thành chênh lệch không rõ nguyên nhân.
Hàng điện tử khách trả có lỗi thì xử lý thế nào?
Kiểm lần hai bởi người khác, ghi biên bản, rồi gửi bảo hành theo điều kiện của nhà sản xuất hoặc trả nhà cung cấp. Không đưa lại lên kệ dù đã thử thấy chạy, vì lỗi có thể chỉ xuất hiện khi dùng lâu.