Khi mở cửa buổi sáng và thấy dấu hiệu cửa hàng bị đột nhập, việc đầu tiên là không bước vào: đứng ở ngoài, gọi 113, báo chủ cơ sở, và giữ nguyên hiện trường cho tới khi công an tới. Sau đó mới tới trích camera, kiểm kê hàng mất, làm việc với bảo hiểm và sửa chỗ bị phá. Người mở cửa không phải là người điều tra.
Đây là mẫu SOP tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn — cho cửa hàng bán lẻ, quán cà phê, văn phòng nhỏ. Mẫu nêu nguyên tắc chung; thủ tục trình báo, lập biên bản, giải quyết vụ việc là việc của cơ quan công an, còn quyền lợi bảo hiểm thì theo hợp đồng bạn đã ký.
Phần đầu SOP: mục đích, phạm vi, người làm
Mẫu dưới là phần đầu bạn chép vào SOP rồi sửa theo cơ sở. Viết ngắn, mỗi ô một hai câu, để người mở cửa đọc được trong lúc đứng ngoài chờ.
| Mục | Nội dung mẫu |
|---|---|
| Mã và phiên bản | AT-07, phiên bản 1, ngày ban hành, người duyệt là chủ cơ sở |
| Mục đích | Giữ an toàn cho người phát hiện, giữ nguyên chứng cứ cho cơ quan công an, có số liệu thiệt hại chính xác và khôi phục hoạt động nhanh |
| Phạm vi | Mọi trường hợp phát hiện dấu hiệu đột nhập ngoài giờ mở cửa: cửa chính, cửa sau, mái, kho, văn phòng phía sau |
| Người áp dụng | Nhân viên ca mở cửa (người phát hiện), quản lý cửa hàng, chủ cơ sở, người quản lý đầu ghi camera |
| Liên hệ | Công an 113; chủ cơ sở và quản lý (ghi tên, cách liên lạc ở tờ dán sau quầy, không ghi vào bản đăng công khai); thợ khoá quen; bên bảo hiểm nếu có |
| Tài liệu đi kèm | Biên bản giao ca và bảng đối soát cuối ngày, bảng kiểm đóng cửa, danh mục tài sản, sổ sự cố |
Ô "Liên hệ" nên có thêm một người dự phòng, vì sáng sớm chủ cơ sở có thể chưa nghe máy. Nhân viên mở cửa phải biết gọi ai tiếp theo mà không cần chờ.
Dấu hiệu nhận ra cửa hàng đã bị đột nhập
Người mở cửa nên được dặn trước những dấu hiệu sau. Gặp một trong số đó, dừng lại ở ngoài và làm theo bước tiếp theo, không thử mở tiếp:
- Ổ khoá bị cắt, bị cạy, rơi dưới đất; cửa cuốn bị nạy lệch, không đóng sát nền như lúc khoá tối qua.
- Kính cửa, kính tủ trưng bày vỡ; tấm chắn, song sắt bị bẻ.
- Cửa sau, cửa sổ, lỗ thông gió, mái tôn có dấu vết bị mở hay bị khoét.
- Đèn bên trong đang sáng trong khi tối qua đã tắt, hoặc ngược lại.
- Camera mất hình từ giữa đêm, đầu ghi báo mất kết nối, còi báo động đã kêu (hàng xóm có thể kể lại).
- Hàng xóm hay bảo vệ khu phố báo thấy người lạ, tiếng động trong đêm.
Danh sách này nên được người kèm cặp chỉ cho nhân viên mới trong ngày đầu đi ca sáng. Nhân viên phải biết rõ: thấy bất thường thì không vào — kể cả khi tò mò hay muốn kiểm xem két có mất không.
Các bước trong ba mươi phút đầu
Thứ tự dưới đây đặt an toàn của người lên trước, rồi tới việc giữ chứng cứ:
- Không bước vào; nếu đã lỡ vào và nghe tiếng động bên trong thì đi ra ngay, không gọi to, không đối đầu.
- Đứng ở chỗ an toàn bên ngoài, gọi 113 báo công an: địa chỉ, dấu hiệu thấy được, nghi kẻ gian còn bên trong hay không.
- Gọi chủ cơ sở hoặc quản lý theo danh sách liên hệ trong SOP.
- Giữ nguyên hiện trường: không chạm vào ổ khoá, cửa, kính vỡ, két, quầy; không dọn dẹp, không cho người khác vào.
- Nhờ hàng xóm, người qua đường đã thấy gì thì ở lại hoặc để lại cách liên lạc cho công an nếu họ đồng ý.
- Treo hoặc đặt tấm báo tạm ngưng mở cửa ở ngoài; báo các nhân viên ca sáng chưa tới chờ ở ngoài.
- Ghi giờ phát hiện, giờ gọi 113, những gì đã thấy từ bên ngoài, vào sổ sự cố.
Bước bốn là bước dễ hỏng nhất. Phản xạ tự nhiên là vào xem mất gì, nhặt kính vỡ, dựng lại kệ đổ. Mỗi lần chạm là một dấu vết bị xoá, và cũng là một lần có thể bị thương bởi kính vỡ, kệ đổ.
Phân việc sau khi công an đã tới
Khi công an tới, họ chủ trì hiện trường. Phần việc của cơ sở là cung cấp thông tin và chuẩn bị số liệu. Bảng dưới là mẫu phân việc:
| Việc | Người làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trả lời công an về giờ đóng cửa, ai khoá, có bất thường tối qua | Nhân viên ca tối hôm trước và quản lý | Kể đúng sự việc, không suy đoán ai làm |
| Trích xuất đoạn camera đêm qua | Người được giao quản lý đầu ghi | Làm theo yêu cầu của công an; lưu bản sao, ghi giờ đoạn ghi hình |
| Đưa sổ giao ca, bảng kiểm đóng cửa đêm qua | Quản lý | Cho biết két còn bao nhiêu tiền khi đóng |
| Lập danh sách hàng, tiền, thiết bị nghi bị mất | Quản lý và nhân viên kho | Chỉ làm khi công an cho phép vào kiểm |
| Chụp ảnh thiệt hại sau khi công an cho phép | Quản lý | Ảnh có thời gian, dùng cho bảo hiểm và sửa chữa |
| Liên hệ bên bảo hiểm (nếu có hợp đồng) | Chủ cơ sở | Báo trong thời hạn hợp đồng quy định |
Quyết định khi nào được dọn dẹp, khi nào mở cửa bán lại thuộc về công an tại hiện trường. SOP ghi đúng một câu: làm theo hướng dẫn của cơ quan công an, không tự dọn trước khi được phép.
Kiểm kê sau mất trộm: làm thế nào cho số liệu đứng được
Danh sách hàng mất là cơ sở để trình báo đầy đủ và để làm việc với bảo hiểm, nên nó phải đứng được khi bị hỏi lại. Cách làm đúng là đối chiếu với số liệu có sẵn, không ước chừng. Hàng hoá: lấy số tồn trên sổ kho hoặc phần mềm bán hàng tới cuối ngày hôm trước, trừ đi số đếm thực tế sáng nay, ra phần chênh. Tiền mặt: lấy số két ghi trong biên bản giao ca hoặc bảng đối soát cuối ngày, so với số còn lại. Thiết bị: đối chiếu danh mục tài sản (máy tính tiền, máy tính, đầu ghi camera, điện thoại của cửa hàng).
Ví dụ giả định: tối qua bảng đối soát ghi két giữ lại 2.000.000 đồng tiền lẻ đầu ca; sáng nay két bị cạy, còn 0 đồng. Số liệu này có chữ ký của nhân viên ca tối, nên khi trình báo, quản lý ghi đúng con số đó và đính kèm bảng đối soát, thay vì nhớ "chắc khoảng vài triệu".
Kiểm kê nên làm bởi hai người, một đọc một ghi, ký cả hai. Hàng nghi mất nhưng chưa chắc (có thể đã bán mà quên ghi) thì để cột riêng, ghi rõ "chưa xác định", không trộn vào danh sách mất. Sự trung thực này giữ uy tín của cơ sở khi làm việc với cơ quan chức năng và bảo hiểm.
Sau ngày đầu: sửa chỗ hở và chăm sóc nhân viên
Sửa ngay chỗ bị phá. Thay khoá, gia cố cửa cuốn, sửa kính trong ngày nếu được; nếu chưa sửa kịp, bố trí người trông hoặc tạm chuyển hàng giá trị cao về nơi khác qua đêm.
Đổi mã và chìa. Nếu nghi kẻ gian có chìa hoặc biết mã khoá, mã báo động, đổi toàn bộ; thu hồi chìa cũ từ nhân viên đã nghỉ việc.
Xem lại camera. Góc nào không nhìn thấy, đầu ghi đặt ở đâu mà bị lấy mất. Đầu ghi để chỗ khó thấy, có bản sao lưu ra ngoài cơ sở nếu được.
Giảm tiền mặt để qua đêm. Nộp tiền theo SOP thu ngân, chỉ giữ tiền lẻ đầu ca tối thiểu trong két; ghi rõ số tiền giữ lại vào biên bản giao ca.
Không nghi ngờ nhân viên khi chưa có căn cứ. Việc xác định ai làm là của công an. Bàn tán trong nhóm, ám chỉ người ca tối làm môi trường làm việc tổn thương và có thể oan cho người vô can.
Hỏi thăm người phát hiện. Người mở cửa thấy cửa hàng bị phá có thể bị sốc, nhất là nhân viên trẻ. Quản lý nói chuyện, cho nghỉ nếu cần, và khen họ đã làm đúng quy trình.
Lỗi hay gặp khi áp dụng quy trình
Nhân viên mở cửa gọi chủ trước, chủ bảo "vào xem mất gì đã". Cách sửa là ghi thứ tự cứng trong SOP: gọi 113 trước, gọi chủ sau, và chủ cơ sở cũng cam kết không yêu cầu nhân viên vào trước khi công an tới.
Đầu ghi camera bị lấy cùng tài sản. Nhiều cửa hàng đặt đầu ghi ngay dưới quầy. Khi kẻ gian lấy luôn đầu ghi, không còn hình ảnh nào. Đặt đầu ghi ở chỗ khuất, có khoá, hoặc lưu bản sao ra ngoài cơ sở.
Không có số tồn cuối ngày để so. Cửa hàng không ghi biên bản giao ca hay không đối soát tiền thì sáng hôm sau chỉ còn ước lượng. Quy trình đóng cửa và giao ca hằng ngày chính là phần chuẩn bị cho tình huống này.
Dọn sạch rồi mới chụp ảnh. Ảnh thiệt hại phải chụp trước khi dọn, sau khi công an cho phép, có cả cận cảnh chỗ bị phá và toàn cảnh khu vực.
Phòng trước: lồng các bước phòng trộm vào quy trình đóng cửa
SOP xử lý mất trộm nên đi cùng vài dòng phòng ngừa trong bảng kiểm đóng cửa, vì phần lớn biện pháp hiệu quả là thói quen hằng ngày. Ví dụ: đếm và nộp tiền theo quy định, không để tiền lớn qua đêm; hàng giá trị cao cất vào tủ có khoá, không để trên kệ trưng bày; khoá cửa sau, cửa sổ, kiểm lỗ thông gió; bật đèn ngủ ở khu vực nhìn từ ngoài vào; kiểm camera còn ghi hình trước khi về.
Người khoá cửa và người giữ chìa nên ghi tên trong SOP. Danh sách người giữ chìa, giữ mã báo động phải được cập nhật mỗi khi có người nghỉ việc. Nếu cơ sở có hợp đồng bảo hiểm tài sản, đọc kỹ các điều kiện an ninh mà hợp đồng yêu cầu (khoá, camera, báo động, tiền mặt tối đa qua đêm) và đưa thẳng vào bảng kiểm đóng cửa; thiếu một điều kiện, bồi thường có thể bị ảnh hưởng.
Ở khu phố có tổ dân phố, bảo vệ khu vực hay nhóm liên lạc giữa các hộ kinh doanh, việc giữ liên lạc với hàng xóm cũng là một lớp phòng ngừa: người nghe thấy tiếng động ban đêm sẽ biết gọi ai. Phần này tuỳ khu vực, ghi vào SOP nếu bạn có.
Câu hỏi thường gặp
Thấy cửa bị cạy mà công an chưa tới, có nên vào kiểm két không?
Không. Kẻ gian có thể còn bên trong, và bước vào sẽ làm mất dấu vết. Đứng chờ ở ngoài, giữ liên lạc với chủ cơ sở. Nếu cơ sở có camera xem từ xa, quản lý có thể xem trước để báo công an, nhưng không thay đổi cài đặt hay xoá gì.
Có nên đăng đoạn camera lên mạng xã hội để truy tìm không?
Nên hỏi ý kiến công an trước. Đăng sớm có thể ảnh hưởng điều tra, và có rủi ro nhận nhầm người, xâm phạm hình ảnh người vô can. Giao bản sao cho công an theo yêu cầu, lưu bản gốc cẩn thận.
Mất trộm có cần báo bên bảo hiểm ngay không?
Nếu cơ sở có bảo hiểm tài sản, hãy đọc hợp đồng về thời hạn thông báo và giấy tờ cần có, thường gồm xác nhận trình báo, danh sách thiệt hại, ảnh hiện trường. Báo sớm theo đúng kênh của bên bảo hiểm và giữ bản sao mọi giấy tờ.
Nhân viên ca tối có phải chịu trách nhiệm không?
Việc xác định trách nhiệm cần căn cứ vào kết quả của cơ quan công an và nội quy, hợp đồng lao động đã ký. Chủ cơ sở không nên kết luận khi chưa rõ sự việc. Có tranh chấp thì hỏi luật sư hoặc cơ quan lao động.
Bao lâu thì cửa hàng được mở bán lại?
Khi công an đã làm xong việc tại hiện trường và cho phép. Sau đó, sửa chỗ bị phá, dọn kính vỡ an toàn, kiểm kê xong khu vực bán hàng. Nhiều cơ sở mở lại một phần trong ngày nếu khu bị đột nhập tách riêng được.
Mất trộm vặt ở quầy trong giờ bán có dùng SOP này không?
Không hẳn. SOP này dành cho đột nhập ngoài giờ. Phòng thất thoát tại quầy trong giờ bán, xử lý khi bắt gặp khách lấy đồ là quy trình khác, cần nguyên tắc riêng: giữ bình tĩnh, không xúc phạm, không tự khám người, báo công an khi cần.