Mẫu SOP giao ca cửa hàng bán lẻ quy định trong khoảng 10 phút chồng ca, người ca trước bàn giao cho người ca sau đúng năm thứ: quầy, kệ, hàng chờ xử lý, khách đang hẹn và việc làm dở. Phần đếm tiền khi giao ca thuộc một quy trình riêng về thu ngân; phần chấm công thuộc quy trình nhân sự. Tờ giao ca chỉ giữ mạch thông tin giữa hai ca để không việc nào rơi giữa đường.
Ở cửa hàng nhỏ, phần lớn rắc rối trong ngày bắt nguồn từ giao ca: khách quay lại lấy hàng đã đặt giữ nhưng ca sau không biết, hàng đổi trả để dưới quầy không ai ghi, nhà cung cấp đến giao mà người nhận không biết đơn. Mẫu dưới đây là mẫu tham khảo, chỉnh theo cơ sở của bạn, viết cho cửa hàng hai ca hoặc ba ca mỗi ngày, mỗi ca một đến ba người.
Khung mẫu giao ca: phạm vi và người chịu trách nhiệm
Khác với mở cửa và đóng cửa, giao ca có hai người cùng chịu trách nhiệm: người giao và người nhận. Phần đầu SOP nên ghi rõ điều đó, cùng thời điểm chồng ca cụ thể.
| Mục | Nội dung mẫu |
|---|---|
| Tên và mã | Giao ca cửa hàng — mã CH-03, phiên bản 1 |
| Mục đích | Ca sau nắm đủ tình trạng cửa hàng và mọi việc đang dở, không phải gọi điện hỏi ca trước |
| Phạm vi | Mọi lần đổi ca trong ngày; không áp dụng cho lúc mở cửa đầu ngày và đóng cửa cuối ngày (đã có SOP riêng) |
| Người giao | Trưởng ca hoặc người đứng quầy chính của ca trước |
| Người nhận | Trưởng ca hoặc người đứng quầy chính của ca sau |
| Thời điểm | Ca sau đến sớm 10 phút; ca trước chỉ rời khi hai bên đã ký sổ |
| Tài liệu liên quan | SOP giao két giữa ca, sổ giao ca, danh sách hàng đặt giữ của khách |
Dòng "ca trước chỉ rời khi hai bên đã ký sổ" thường gây tranh luận vì đụng tới giờ về. Cách giải quyết là đưa 10 phút chồng ca vào lịch ca chính thức của cả hai người, thay vì coi đó là việc làm thêm không tên. Thời gian làm việc và cách tính cần theo thoả thuận lao động và quy định hiện hành; hỏi người làm nhân sự hoặc tra Bộ luật Lao động hiện hành khi xếp lịch.
Năm thứ phải bàn giao, theo thứ tự nói
Một — khách và đơn đang dở. Khách đặt giữ hàng, hẹn quay lại lấy lúc nào, đã cọc hay chưa; đơn đặt qua tin nhắn chưa giao; khách đang chờ đổi size, đổi màu. Đây là phần nói trước vì liên quan người ngoài và có hẹn giờ.
Hai — hàng chờ xử lý. Hàng khách vừa trả, hàng phát hiện lỗi, hàng cận hạn vừa tách ra. Người giao chỉ tận tay chỗ để và ghi chú đã dán trên từng món, để ca sau không lỡ tay đưa lên kệ bán.
Ba — kệ và hàng hoá. Vị trí nào đang trống chưa châm được vì hết hàng, mặt hàng nào bán chạy bất thường trong ca, mặt hàng nào vừa đổi giá, chương trình khuyến mãi nào bắt đầu hoặc kết thúc trong ca sau.
Bốn — thiết bị và cơ sở vật chất. Máy in hoá đơn kẹt giấy, tủ mát kêu to, đèn khu nào chập chờn, sàn chỗ nào trơn. Những điều nhỏ này nếu không nói thì ca sau phát hiện lúc đang có khách.
Năm — lời nhắn của quản lý và nhà cung cấp. Nhà cung cấp hẹn giao, người quản lý dặn việc, nhân viên ca sau nữa xin đổi ca. Phần này để cuối vì ít khẩn cấp nhất trong năm nhóm, nhưng vẫn phải có trong sổ.
Mẫu sổ giao ca: các cột nên có
Sổ giao ca có thể là một cuốn sổ kẻ sẵn để ở quầy. Mỗi lần giao ca chiếm một khung, các cột dưới đây là mẫu. Bạn kẻ sẵn bằng tay hoặc in khung rồi đóng thành tập.
| Cột | Ghi gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Ngày, giờ giao ca | Giờ thực tế, không phải giờ trên lịch | Thứ năm, 14 giờ 05 |
| Khách, đơn đang dở | Tên gọi ngắn, món hàng, hẹn giờ, đã cọc chưa | Chị khách đặt giữ hai bộ hộp cơm, lấy trước 18 giờ, đã cọc |
| Hàng chờ xử lý | Món gì, để ở đâu, chờ việc gì | Một nồi cơm khách trả, để kệ dưới quầy, chờ quản lý xem |
| Kệ, hàng hoá | Vị trí trống, hàng đổi giá, khuyến mãi | Kệ nước suối trống, hàng về sáng mai |
| Thiết bị | Hỏng gì, đã báo ai | Máy in hoá đơn kẹt, đã báo chủ |
| Lời nhắn | Ai nhắn, nhắn gì | Nhà cung cấp bánh hẹn giao 16 giờ |
| Chữ ký | Người giao, người nhận | Hai chữ ký |
Cột ví dụ chỉ để minh hoạ cách ghi đủ ý trong một dòng. Quy tắc chung: ai đọc sổ cũng hiểu mà không phải hỏi lại. "Hàng khách trả, để dưới quầy" là chưa đủ; "một nồi cơm khách trả vì không lên đèn, để kệ dưới quầy bên trái, chờ quản lý xem" là đủ. Ô nào không có việc thì ghi "không có", không để trống.
Các bước giao ca trong 10 phút
Mười phút là đủ nếu cả hai bên làm theo cùng một mạch. Thứ tự dưới đây giữ cho ca trước vẫn phục vụ khách được trong lúc giao, và ca sau nhận việc từ ngoài vào trong.
- Ca sau đến, cất đồ cá nhân, mặc đồng phục, đọc nhanh sổ giao ca của ca trước nữa nếu có việc còn treo.
- Hai người đi một vòng khu bán hàng: người giao chỉ các vị trí kệ trống, hàng đổi giá, khu vực có vấn đề.
- Dừng ở khu hàng chờ xử lý: chỉ từng món, kiểm ghi chú dán trên hàng khớp với sổ.
- Về quầy: người giao nói phần khách và đơn đang dở; người nhận đọc lại tên khách và giờ hẹn.
- Giao két giữa ca theo SOP thu ngân nếu cửa hàng có đổi người giữ két.
- Người giao ghi những điều vừa nói vào sổ nếu chưa ghi; người nhận đọc lại một lượt.
- Hai bên ký sổ. Người giao rời ca; từ lúc này mọi việc thuộc ca sau.
Bước 4 có một thói quen nhỏ nhưng hiệu quả: người nhận đọc lại. Chỉ cần nói lại "chị khách hai bộ hộp cơm, trước 18 giờ, đã cọc" là đủ để phát hiện chỗ nghe nhầm. Nếu đang có khách đông đúng giờ giao ca, ưu tiên phục vụ khách, nhưng không ký sổ cho tới khi xong bước 4.
Lỗi hay gặp khi giao ca và cách sửa
Giao ca bằng lời, không ghi. Lời nói chỉ nhớ được vài giờ, trong khi khách đặt giữ hàng có thể quay lại hôm sau. Quy định mọi việc có hẹn giờ hoặc liên quan tiền của khách phải có trong sổ, dù đã nói miệng.
Ca sau đến đúng giờ, không có thời gian giao. Đưa 10 phút chồng ca vào lịch ca chính thức. Nếu cửa hàng chưa xếp được, ít nhất ca trước phải ghi sổ xong trước giờ đổi ca để ca sau đọc.
Ghi quá chung chung. Dán một ví dụ dòng ghi tốt và một dòng ghi chưa đủ ngay trang đầu sổ, để người mới nhìn là biết mức chi tiết cần có.
Ký nhận nhưng không kiểm. Người nhận ký nghĩa là chấp nhận tình trạng cửa hàng như sổ ghi. Nhắc rõ điều đó khi đào tạo; nếu thấy gì khác sổ thì ghi ngay bên cạnh chữ ký.
Việc treo nhiều ngày, mỗi ca chép lại. Việc nào qua ba ca chưa xong thì chuyển lên người quản lý xử lý, không chép mãi trong sổ giao ca.
Nói ngắn mà đủ: mẫu câu bàn giao và cách người nhận hỏi lại
Giao ca hiệu quả không cần nói nhiều mà cần nói theo một khuôn. Một khuôn dễ nhớ là ba phần cho mỗi việc: việc gì, đang ở đâu, ca sau cần làm gì và trước mấy giờ. Ví dụ giả định: "Đơn hai bộ hộp cơm của chị khách quen, hàng để túi xanh dưới quầy, chị lấy trước 18 giờ, đã cọc một nửa, còn thu nốt khi chị đến." Một câu như vậy đủ để người nhận làm tiếp mà không phải gọi ai.
Những câu thiếu một trong ba phần là những câu sinh ra rắc rối. "Có chị khách đặt hàng đó" thiếu chỗ để và việc cần làm. "Túi xanh dưới quầy là của khách" thiếu hạn giờ và tình trạng tiền. Khi đào tạo, có thể cho hai nhân viên tập giao ca với nhau bằng vài tình huống giả định, người nhận chỉ được hỏi lại đúng phần còn thiếu.
Người nhận cũng có câu hỏi chuẩn của mình, chỉ ba câu: còn khách nào hẹn quay lại không, còn món nào không được bán không, còn gì đang hỏng không. Hỏi ba câu này cuối mỗi lần giao ca giúp lôi ra những việc người giao quên vì quá quen. Với cửa hàng có nhân viên mới, nên in ba câu hỏi này ngay trang đầu sổ giao ca.
Chỉnh mẫu giao ca theo cửa hàng của bạn
Cửa hàng chỉ có chủ đứng sáng và một nhân viên đứng chiều thì giao ca chính là lúc chủ và nhân viên gặp nhau duy nhất trong ngày. Hãy tận dụng mười phút đó: ngoài năm thứ bàn giao, chủ có thể dặn thêm một việc ưu tiên cho buổi chiều, nhưng ghi vào sổ để không lẫn với chuyện trò.
Cửa hàng có nhiều quầy như quầy thu ngân, quầy tư vấn, khu kho thì chia giao ca theo khu vực: mỗi khu một dòng trong sổ, người phụ trách khu đó giao cho người kế nhiệm. Trưởng ca chỉ cần nghe phần tóm tắt và ký cuối. Cửa hàng làm ba ca có ca đêm thì ca đêm thường ít khách, có thể giao thêm phần châm hàng lớn và vệ sinh sâu cho ca này; ghi rõ trong sổ để ca sáng biết việc nào đã làm.
Khi chuyển sổ giao ca sang dạng biểu mẫu trên điện thoại, giữ nguyên các cột và quy tắc "không để trống". Lợi thế của dạng điện thoại là người quản lý đọc được từ xa; điểm yếu là người nhận dễ chỉ bấm xác nhận mà không đọc. Dù dạng nào, phần đi một vòng cùng nhau vẫn phải làm bằng chân, không thay bằng màn hình.
Câu hỏi thường gặp
Giao ca có bắt buộc phải đếm tiền không?
Nếu người giữ két thay đổi giữa hai ca thì nên đếm và ký giao két, theo quy trình thu ngân riêng của cửa hàng. Nếu cùng một người giữ két suốt ngày thì giao ca không cần đếm tiền, chỉ cần ghi những khoản thu chi bất thường trong sổ.
Sổ giao ca nên giữ bao lâu?
Nên giữ ít nhất vài tháng để tra lại khi khách khiếu nại một đơn cũ hoặc khi có tranh chấp về hàng. Sổ là nơi duy nhất ghi ai đã nhận lời với khách điều gì, nên đừng bỏ quá sớm. Có thể chụp ảnh các trang trước khi bỏ bản giấy.
Người ca trước về trước khi ca sau đến thì làm thế nào?
Ca trước phải ghi đủ sổ, để sổ đúng chỗ quy định, báo người quản lý qua tin nhắn rằng đã rời ca. Ca sau đến đọc sổ, kiểm một vòng, ghi bên cạnh những gì khác với sổ. Tình trạng này nên là ngoại lệ, không thành thói quen.
Nên dùng sổ giấy hay nhóm chat để giao ca?
Nhóm chat tiện nhưng thông tin bị trôi giữa tin nhắn trò chuyện, khó tra lại theo ngày. Sổ giấy hoặc biểu mẫu riêng có khung cố định giúp ghi đủ năm nhóm việc. Có thể dùng nhóm chat để báo nhanh và sổ để lưu chính thức.
Giao ca có nên giao cả chìa khoá két và chìa khoá kho?
Có, nếu người nhận ca là người giữ chìa khoá từ lúc đó. Ghi tên chìa khoá đã giao vào sổ và để hai bên ký. Không nên để chìa khoá treo ở một chỗ ai cũng lấy được trong lúc đổi ca.
Nhân viên ca sau thấy hàng chờ xử lý không có ghi chú thì làm gì?
Không đưa hàng đó lên kệ bán. Ghi vào sổ là hàng không rõ tình trạng, để riêng và hỏi người ca trước hoặc người quản lý. Món không rõ nguồn gốc nằm dưới quầy là một trong những nguyên nhân thường thấy của hàng lỗi bị bán nhầm cho khách.