KhuonKho.comKhuôn Khổ
Áp dụng, kiểm tra và cập nhật SOP

SOP có hiệu quả không: năm con số cửa hàng nhỏ nên đo trước và sau khi áp dụng

Năm con số đo hiệu quả SOP ở cửa hàng, quán ăn, văn phòng nhỏ: lỗi lặp lại, thời gian làm, hàng hỏng, phàn nàn, thời gian kèm người mới. Có bảng theo dõi mẫu.

Owner of a small hardware store in Vinh Long sitting at a wooden desk after closing, tallying a notebook with blank pages under a desk lamp, top-down view

Muốn biết một SOP có hiệu quả hay không, đo năm con số trước và sau khi áp dụng: số lần xảy ra đúng lỗi mà quy trình nhắm tới, thời gian làm xong việc, lượng hàng hỏng hoặc hao hụt, số phàn nàn của khách liên quan, và thời gian để người mới làm được việc đó một mình. Không cần đo cả năm; chọn một hai con số khớp nhất với lý do bạn viết quy trình đó là đủ.

Bài này dành cho chủ cơ sở muốn biết công sức bỏ vào việc viết và áp dụng quy trình có mang lại gì không. Bạn sẽ có cách chọn con số, cách lấy số "trước" khi chưa từng ghi chép, bảng theo dõi mẫu, cách đọc kết quả mà không tự lừa mình, và các trường hợp con số xấu đi mà quy trình vẫn đúng. Các ví dụ là ví dụ giả định. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.

Năm con số và khi nào dùng

Mỗi con số trả lời một câu hỏi khác nhau. Chọn con số trả lời đúng câu "mình viết quy trình này để làm gì".

Con sốCâu hỏi nó trả lờiHợp với quy trìnhLấy từ đâu
Số lần lỗi mục tiêuLỗi mà quy trình muốn chặn có giảm khôngĐóng quán, đối soát két, nhận hàngSổ sự cố, sổ đối soát, phiếu ghi nhận sai lệch
Thời gian làm xongViệc có nhanh và đều hơn khôngMở bếp, ra món, đóng gói đơnGhi giờ bắt đầu và kết thúc vài lần mỗi tuần
Hàng hỏng, hao hụtCó bớt bỏ đi, bớt mất khôngBảo quản, kiểm hạn dùng, kiểm khoSổ huỷ hàng, chênh lệch kiểm kê
Phàn nàn của kháchKhách có gặp ít chuyện phiền hơn khôngPhục vụ, đổi trả, giao hàngSổ góp ý, tin nhắn, đánh giá trên mạng
Thời gian kèm người mớiNgười mới làm được một mình nhanh hơn khôngMọi quy trình thao tácGhi ngày bắt đầu kèm và ngày tự làm

Một quy trình thường chỉ hợp với một hai con số. Quy trình đóng quán đo số lần quên khoá van, quên cất đồ vào tủ mát; đo thời gian làm thì không nói lên gì nhiều. Quy trình đóng gói đơn online đo thời gian và số đơn bị hoàn vì đóng sai thì hợp hơn đo phàn nàn chung.

Lấy số "trước" khi chưa từng ghi chép

Phần lớn cơ sở nhỏ không có số liệu trước khi áp dụng quy trình, vì chưa ai ghi chép. Có ba cách để có điểm xuất phát. Cách đầu là ghi ngay hai đến bốn tuần trước khi triển khai: vẫn làm như cũ, chỉ thêm bước ghi lại con số đã chọn. Cách này chính xác nhất và cũng giúp bạn hiểu rõ vấn đề hơn trước khi chốt quy trình.

Cách thứ hai là lục lại những gì đã có sẵn: sổ huỷ hàng, phiếu đổi trả, tin nhắn phàn nàn của khách, sổ thu chi có các khoản bù chênh lệch két. Những nguồn này không đầy đủ, nhưng đủ để biết mức độ. Ví dụ giả định: lục sổ huỷ hàng ba tháng thấy trung bình mỗi tuần huỷ khoảng mười hộp sữa vì quá hạn mở. Đó đã là một điểm xuất phát.

Cách thứ ba, khi không có gì, là ước lượng có ghi rõ là ước lượng. Hỏi hai ba người làm lâu: "Một tuần mình quên khoá van chừng mấy lần?". Con số này không chính xác nhưng giúp bạn so sánh thô. Quan trọng là ghi rõ trong bảng rằng số trước là ước lượng, để sau này không ai nhầm với số đo thật.

Dù dùng cách nào, giữ nguyên cách đo ở giai đoạn sau. Nếu trước đo bằng sổ huỷ hàng mà sau đo bằng kiểm kê, hai con số không so được với nhau.

Bảng theo dõi mẫu theo tuần

Bảng dưới là ví dụ giả định cho quy trình bảo quản sữa và nguyên liệu mở hộp ở một quán cà phê nhỏ. Bạn đổi tên con số và các tuần theo quy trình của mình. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.

TuầnGiai đoạnHộp huỷ vì quá hạn mởLần thiếu nguyên liệu giữa caGhi chú
1–2Trước, ghi chép thường10, 93, 4Chưa có nhãn giờ mở
3–4Chạy thử quy trình7, 63, 2Có nhãn, chưa đều
5–6Áp dụng chính thức, kiểm dày4, 31, 1Thêm khay riêng trong tủ
7–10Ổn định3, 2, 3, 21, 0, 1, 0Một tuần đông khách bất thường
11–14Duy trìĐiền tiếp

Cột ghi chú giúp đọc số đúng. Nếu tuần chín có một đợt khách đông bất thường, hao hụt có thể nhảy lên mà không phải do quy trình. Không có ghi chú, nhìn lại sau ba tháng bạn sẽ không nhớ vì sao tuần đó xấu.

Bảng này kẻ tay trên sổ hoặc làm bảng tính đều được. Điều cần là cùng một người điền, cùng một ngày trong tuần, theo cùng một cách đếm.

Đọc kết quả mà không tự lừa mình

Hai ba tuần đầu thường đẹp bất thường. Khi mới áp dụng, mọi người chú ý hơn vì biết đang có thay đổi và đang bị kiểm. Con số đẹp lúc này chưa nói lên nhiều. Nhìn kết quả sau khoảng hai tháng mới phản ánh được quy trình đã thành nếp hay chưa.

Một tuần không phải xu hướng. Cửa hàng nhỏ có số liệu nhỏ, lên xuống mạnh giữa các tuần. Nhìn trung bình nhiều tuần hoặc so theo tháng thay vì phản ứng với từng tuần.

Tách các thay đổi cùng lúc. Nếu cùng tháng bạn áp dụng quy trình mới, đổi nhà cung cấp và mua tủ mát mới, hao hụt giảm thì không biết do cái nào. Khi có thể, đừng đổi nhiều thứ cùng lúc trên cùng một khu vực.

Con số xấu đi có thể là tốt. Sau khi có quy trình đối soát két chặt hơn, số lần phát hiện chênh lệch có thể tăng, không phải vì mất tiền nhiều hơn mà vì trước đây không ai phát hiện. Tương tự, có sổ góp ý thì số phàn nàn ghi nhận tăng. Hãy nói rõ điều này với cả nhóm để không ai nghĩ quy trình làm tình hình tệ đi.

Đừng biến con số thành chỉ tiêu ép người. Nếu nhân viên biết bị đánh giá theo số hàng huỷ, họ có thể ngừng ghi sổ huỷ. Con số dùng để đánh giá quy trình; khi nó thành áp lực cá nhân, dữ liệu sẽ bị làm đẹp và mất giá trị.

Quy trình đánh giá một SOP sau ba tháng

Sau khoảng ba tháng áp dụng, ngồi lại khoảng nửa giờ với người giữ quy trình và một hai người làm thường xuyên, đi qua các bước sau.

  1. Đặt bảng theo dõi lên bàn, đọc con số trước và con số của bốn tuần gần nhất.
  2. Hỏi con số có đi đúng hướng mong muốn không, và có giải thích nào khác ngoài quy trình không.
  3. Xem kết quả bảng kiểm tuân thủ cùng kỳ: quy trình có được làm đúng không. Nếu con số không cải thiện mà tuân thủ thấp, vấn đề là áp dụng; nếu tuân thủ cao mà con số không đổi, vấn đề là nội dung quy trình.
  4. Hỏi người làm: bước nào tốn công mà thấy không đáng, bước nào nên thêm.
  5. Quyết định một trong ba hướng: giữ nguyên và giãn lịch kiểm, sửa một vài bước, hoặc viết lại.
  6. Ghi kết luận và ngày đánh giá tiếp theo vào lịch sử sửa đổi của quy trình.

Bước ba là chỗ giúp bạn không đổ lỗi sai chỗ. Rất nhiều chủ cơ sở thấy con số không đẹp liền viết lại quy trình, trong khi thực ra quy trình chưa từng được làm đúng. Ngược lại, có lúc mọi người làm đúng răm rắp mà vấn đề vẫn còn, nghĩa là quy trình nhắm sai nguyên nhân.

Ví dụ giả định: đo quy trình đóng gói đơn online

Một cửa hàng phụ kiện điện thoại ở Đồng Nai bán thêm qua kênh online, mỗi ngày đóng khoảng năm mươi đơn. Lý do viết quy trình đóng gói là khách hay nhận nhầm màu, thiếu món, và vài đơn bị hoàn vì hộp móp. Con số được chọn vì vậy là số đơn bị khách báo sai hoặc thiếu mỗi tuần và số đơn hoàn vì hư hỏng khi vận chuyển, không phải thời gian đóng gói.

Bốn tuần trước khi áp dụng, người đóng gói ghi lại mỗi tin nhắn khách báo sai và mỗi đơn hoàn về. Ví dụ giả định: trung bình sáu đơn sai và hai đơn hoàn mỗi tuần. Quy trình mới thêm ba bước: đối chiếu từng món với phiếu đơn trước khi dán băng keo, chụp một tấm ảnh hộp đã xếp đủ món để lưu nội bộ, và chèn giấy đệm theo quy cách cho món dễ vỡ.

Hai tháng sau, con số giảm còn khoảng một đến hai đơn sai mỗi tuần và gần như không còn đơn hoàn vì móp. Thời gian đóng mỗi đơn dài thêm chút ít, nhưng chủ cửa hàng chấp nhận vì mỗi đơn sai trước đây tốn công đổi trả, phí gửi lại và có khi mất khách. Đây là lúc con số giúp quyết định: thêm bước làm chậm một chút nhưng đáng.

Khi không đáng đo

Không phải SOP nào cũng cần một bảng theo dõi. Những quy trình rất ngắn, ít rủi ro, như cách xếp ghế cuối ngày hay cách gấp túi giấy, chỉ cần nhìn là biết có làm hay không. Đo những thứ này tốn công hơn giá trị nó mang lại.

Những quy trình đáng đo nhất là quy trình đụng tới tiền, hàng có hạn dùng, an toàn, và trải nghiệm khách: đối soát két, nhận hàng, bảo quản nguyên liệu, đổi trả, giao hàng. Ở đó một thay đổi nhỏ có thể tạo ra khác biệt đáng kể, và con số giúp bạn biết có nên tiếp tục đầu tư thêm công sức, đồ dùng, người hay không.

Một lời khuyên cuối: đặt giới hạn cho việc đo. Mỗi thời điểm, cơ sở nhỏ chỉ nên theo dõi chừng hai ba con số cho toàn bộ hoạt động. Nhiều hơn, việc ghi chép sẽ ăn vào thời gian làm việc chính và người ghi sẽ bỏ dở giữa chừng.

Câu hỏi thường gặp

Cửa hàng nhỏ có cần phần mềm để đo hiệu quả quy trình không?

Không bắt buộc. Một cuốn sổ kẻ cột hoặc một bảng tính đơn giản là đủ cho hai ba con số. Điều quan trọng là ghi đều, cùng một người, cùng một cách đếm. Nếu cơ sở đã dùng phần mềm bán hàng có sẵn báo cáo hàng huỷ hay đổi trả thì tận dụng.

Đo bao lâu thì biết quy trình có hiệu quả?

Thường khoảng hai đến ba tháng sau ngày áp dụng chính thức. Vài tuần đầu số liệu hay đẹp bất thường vì mọi người đang chú ý. Với quy trình theo mùa, có thể cần so cùng kỳ năm trước nếu có ghi chép.

Con số không đổi sau khi áp dụng SOP thì có nghĩa là SOP vô dụng?

Chưa chắc. Trước hết xem quy trình có được làm đúng không qua bảng kiểm. Nếu làm đúng mà con số không đổi, có thể quy trình nhắm sai nguyên nhân và cần viết lại. Nếu chưa làm đúng, vấn đề nằm ở khâu áp dụng.

Có nên công bố con số cho nhân viên không?

Nên công bố con số của quy trình, không gắn tên người. Khi cả nhóm thấy hàng huỷ giảm sau khi có nhãn giờ mở, họ hiểu vì sao phải làm. Tránh dùng con số để xếp hạng hay so sánh cá nhân, vì dễ làm sai lệch việc ghi chép.

Có thể quy đổi hiệu quả SOP ra tiền không?

Có thể ước lượng thô với các con số liên quan tới hàng hỏng, chênh lệch két hay đơn hoàn, bằng cách nhân số lần giảm với giá trị trung bình mỗi lần. Ghi rõ đó là ước lượng. Với thời gian làm và phàn nàn của khách, quy ra tiền thường không chính xác nên chỉ cần theo dõi bằng chính con số đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138