KhuonKho.comKhuôn Khổ
Áp dụng, kiểm tra và cập nhật SOP

Gom SOP rời thành sổ tay vận hành: chia phần, mục lục, bản giấy và bản điện thoại

Cách gom các SOP rời rạc thành một sổ tay vận hành cho quán ăn, cửa hàng, văn phòng nhỏ: chia phần, mục lục, nhóm mã, trang đầu, bản giấy, bản điện thoại.

Hands of a cafe manager in Ho Chi Minh City arranging plastic sleeves of blank sheets into a thick ring binder on a marble counter, overhead close-up, soft window light

Khi cơ sở đã có khoảng mười quy trình trở lên, gom chúng vào một sổ tay vận hành duy nhất: chia theo khu vực hoặc theo thời điểm trong ngày, có mục lục, mỗi quy trình một mã theo nhóm, trang đầu nói cách dùng sổ và người giữ sổ. Sổ tay không thay các tờ treo tại chỗ làm; nó là bản đầy đủ để tra cứu, đào tạo người mới và làm gốc cho mọi bản sao.

Bài này dành cho cơ sở đã viết được một số quy trình rời, nằm rải rác trên tường, trong nhóm chat, trong sổ tay riêng của quản lý. Bạn sẽ có cách chọn cấu trúc sổ, mẫu mục lục, cách đánh nhóm mã, trang đầu sổ, cách làm bản giấy và bản điện thoại cùng tồn tại mà không lệch nhau. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.

Khi nào cơ sở nhỏ cần gom thành sổ

Ba bốn quy trình thì chưa cần sổ; một bìa hồ sơ mỏng là đủ. Dấu hiệu nên gom là khi bạn bắt đầu không nhớ quy trình nào đang ở đâu, khi người mới hỏi "có tờ nào nói về việc này không" và không ai trả lời chắc được, hoặc khi phát hiện hai tờ khác nhau cùng nói về một việc. Thường điều này xảy ra khi cơ sở có khoảng mười quy trình trở lên, hoặc khi chuẩn bị mở thêm cơ sở.

Gom thành sổ giải quyết ba việc. Một là có một chỗ duy nhất để tìm. Hai là nhìn được toàn bộ, nhận ra việc nào chưa có quy trình và việc nào bị trùng. Ba là có một bản gốc rõ ràng, mọi tờ treo và bản điện thoại đều là bản sao của nó. Nếu tờ treo và sổ khác nhau, sổ đúng, tờ treo cần thay.

Với văn phòng nhỏ, logic cũng vậy dù quy trình ít dính tới bếp hay kho: tiếp khách, nhận và gửi công văn, lưu hồ sơ, đặt phòng họp, sao lưu dữ liệu, bàn giao khi nghỉ việc. Những việc này làm thưa, có khi vài tháng mới một lần, nên càng dễ quên cách làm và càng cần một chỗ tra cứu chung. Một người mới vào làm hành chính mà có sổ để tra thì tự xử lý được phần lớn việc trong tuần đầu, không phải hỏi từng việc.

Gom thành sổ không có nghĩa là viết lại. Bước đầu chỉ là sắp xếp những gì đã có, chuẩn hoá trang đầu mỗi quy trình cho giống nhau, và ghi lại chỗ trống. Viết thêm hay sửa là việc làm dần sau đó, theo các bước cập nhật thông thường.

Chọn cách chia phần cho sổ

Có hai cách chia phổ biến. Chọn cách khớp với cách nhân viên nghĩ về công việc của họ.

Cách chiaCác phầnHợp vớiĐiểm yếu
Theo khu vựcQuầy, bếp hoặc pha chế, kho, khu khách, văn phòng, an toànQuán ăn, cửa hàng có khu rõ ràng, nhân viên gắn với khuViệc đi qua nhiều khu, như đóng cửa, khó xếp
Theo thời điểm trong ngàyMở cửa, trong ca, giao ca, đóng cửa, định kỳ tuần và tháng, sự cốCơ sở nhỏ, ít người, một người làm nhiều khuQuy trình theo khu như kiểm kho có thể rơi vào nhiều phần
Kết hợpPhần một theo thời điểm cho việc hằng ngày, phần hai theo khu cho việc định kỳCơ sở vừa, có cả việc hằng ngày và việc chuyên mônCần mục lục rõ để không tìm nhầm phần

Dù chọn cách nào, giữ một phần riêng cho an toàn và sự cố, đặt ở đầu hoặc cuối sổ, có viền hoặc bìa màu khác để tìm được ngay. Phần này gồm nguyên tắc an toàn, số 114 và 115, vị trí thiết bị an toàn và người cần báo. Nội dung chuyên môn về phòng cháy, sơ cứu vẫn theo huấn luyện của cơ quan và tổ chức có thẩm quyền; sổ chỉ ghi việc cơ sở cần làm.

Trang đầu sổ: những gì phải có

Trang đầu là trang người mới đọc đầu tiên và là trang người giữ sổ cập nhật thường xuyên nhất. Một trang là đủ, gồm các mục sau:

  • Tên sổ và cơ sở. Ví dụ "Sổ tay vận hành — cơ sở số 1".
  • Sổ này dùng để làm gì. Một hai câu: là bản gốc của mọi quy trình, dùng để tra cứu, đào tạo, và đối chiếu khi có tờ treo nghi là cũ.
  • Người giữ sổ. Ghi theo vai trò, ví dụ "quản lý cửa hàng", kèm người thay khi vắng.
  • Cách đề xuất sửa. Một câu chỉ chỗ để phiếu đề nghị sửa đổi.
  • Cách đọc mã. Giải thích ngắn nhóm mã, ví dụ MC là mở cửa, DC là đóng cửa, AT là an toàn.
  • Bảng phiên bản của sổ. Ngày cập nhật gần nhất của sổ và danh sách quy trình vừa đổi.
  • Chỗ để sổ và quy tắc mượn. Sổ không mang ra khỏi cơ sở; xem xong để lại đúng chỗ.

Mục "chỗ để sổ" nghe đơn giản nhưng quan trọng. Một sổ tay bị mang về nhà hay để lẫn trong ngăn kéo thì coi như không có. Đặt sổ ở một kệ cố định, nơi nhân viên lấy được mà khách không thấy.

Mẫu mục lục theo phần

Mục lục mẫu cho một quán ăn nhỏ chia theo thời điểm trong ngày. Ví dụ dưới dùng mã nhóm hai chữ cái cho dễ nhìn; nếu cơ sở đã có hệ mã riêng khi viết quy trình, giữ nguyên hệ mã đó, chỉ xếp lại theo phần. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.

NhómMãQuy trìnhBảnNgày áp dụngNgười giữ
Mở cửaMC-01Mở bếp đầu ca
Mở cửaMC-02Mở quầy, chuẩn bị khu khách
Trong caTC-01Nhận order và ra món
Trong caTC-02Xử lý món bị khách trả
Giao caGC-01Giao ca và bàn giao két
Đóng cửaDC-01Vệ sinh bếp cuối ngày
Đóng cửaDC-02Đóng quán và khoá cửa
Định kỳDK-01Kiểm kho cuối tuần
Định kỳDK-02Rà quy trình sáu tháng
An toànAT-01Cháy nhỏ trong bếp
An toànAT-02Mất điện, mất nước

Mã ngắn, dễ đọc thành tiếng giúp nhân viên nhắc nhau nhanh: "làm theo DC-02 nhé". Khi thêm quy trình mới, đánh số tiếp theo trong nhóm, không đánh lại số cũ, để những tờ treo và phiếu kiểm đang dùng mã cũ vẫn khớp.

Cột "bản" và "ngày áp dụng" trong mục lục giúp người giữ sổ chỉ cần nhìn một trang là biết quy trình nào đã lâu chưa rà.

Bản giấy và bản điện thoại cùng tồn tại

Bản giấy là bản gốc. Ở cơ sở nhỏ, bìa còng có túi nhựa trong là dạng bền và dễ thay trang nhất. Mỗi quy trình một túi, thay quy trình là rút túi cũ, cho túi mới vào, không phải in lại cả sổ.

Bản điện thoại là bản sao xuất từ bản gốc. Lưu mỗi quy trình thành một tệp tài liệu hoặc ảnh trong một thư mục chung, đặt tên theo mã. Nhân viên mở được trên điện thoại khi cần tra ngoài giờ hoặc khi ở xa.

Đổi một chỗ là đổi cả hai. Người giữ sổ thay trang giấy và thay tệp trong cùng một lần. Ghi vào bảng phiên bản ở trang đầu. Nếu chỉ đổi một bên, sau vài tháng hai bản sẽ khác nhau.

Giới hạn quyền sửa bản điện thoại. Thư mục chung nên để mọi người xem được, chỉ người giữ sổ sửa được. Tránh gửi quy trình rời vào nhóm chat; nếu phải gửi, kèm mã và số bản, và nhắc xoá bản cũ.

Một bản dự phòng. Giữ thêm một bản sao của toàn bộ sổ ở chỗ khác, ví dụ ở nhà chủ hoặc lưu trên ổ dự phòng, phòng khi bản chính bị mất hay hư hỏng.

Các bước gom sổ trong một tuần

Làm theo các bước sau, mỗi ngày khoảng một giờ, là đủ để có sổ bản đầu cho cơ sở nhỏ.

  1. Gom mọi quy trình đang có từ tường, bìa hồ sơ, điện thoại, nhóm chat, sổ riêng của quản lý về một chỗ.
  2. Loại bản trùng: giữ bản mới nhất hoặc bản đang được làm theo thật, đánh dấu bản còn lại để thu hồi.
  3. Chọn cách chia phần và xếp từng quy trình vào phần của nó.
  4. Đánh mã theo nhóm, ghi vào mục lục.
  5. Chuẩn hoá đầu mỗi quy trình cho giống nhau: mã, tên, mục đích, người làm, bản, ngày áp dụng, người duyệt.
  6. Ghi danh sách việc chưa có quy trình vào trang cuối, xếp ưu tiên để viết dần.
  7. Thay các tờ treo tại chỗ bằng bản in từ sổ, có mã và ngày khớp với sổ.
  8. Giới thiệu sổ trong buổi họp đầu ca: sổ ở đâu, ai giữ, cách tra, cách đề xuất sửa.

Trang cuối với danh sách việc chưa có quy trình là phần nhiều người bỏ qua, nhưng nó biến cuốn sổ thành kế hoạch làm việc. Mỗi tháng viết thêm một hai quy trình từ danh sách này là đủ để sổ lớn dần mà không quá tải.

Lỗi hay gặp khi làm sổ tay vận hành

Làm sổ thật đẹp rồi cất đi. Một cuốn sổ trình bày kỹ, đóng bìa cứng, đặt trong phòng chủ thì đẹp nhưng không ai mở. Sổ phải ở chỗ nhân viên với tới, và được dùng thật trong đào tạo người mới, trong buổi họp đầu ca, khi có tranh cãi về cách làm.

Dồn hết vào một người viết. Chủ hoặc quản lý ngồi viết một mình toàn bộ quy trình thường cho ra những bước không khớp thực tế. Người giữ sổ chịu trách nhiệm sắp xếp và giữ bản gốc, còn nội dung từng quy trình nên được đọc lại với người đang làm việc đó.

Chép quy trình chung trên mạng vào sổ. Mẫu tham khảo giúp bắt đầu nhanh, nhưng phải sửa theo đúng thiết bị, mặt bằng, số người của cơ sở mình. Một quy trình nhắc tới thiết bị mà cơ sở không có làm người đọc mất niềm tin vào cả cuốn sổ.

Không có ngày trên từng trang. Thiếu ngày áp dụng thì không ai biết trang đó có còn hiệu lực. Mỗi quy trình phải có bản và ngày ở đầu trang, khớp với mục lục.

Câu hỏi thường gặp

Sổ tay vận hành khác nội quy và sổ tay nhân viên thế nào?

Nội quy quy định những điều được và không được làm, kỷ luật, giờ giấc. Sổ tay nhân viên thường nói về chính sách, quyền lợi, văn hoá. Sổ tay vận hành chỉ gồm các quy trình làm việc từng bước. Ba loại có thể để cạnh nhau nhưng nên tách riêng để dễ cập nhật.

Sổ tay vận hành nên dày bao nhiêu?

Không có độ dày chuẩn. Cơ sở nhỏ thường có vài chục trang. Điều quan trọng là mỗi quy trình gọn, có mục lục tốt, và không có quy trình chết nằm lẫn. Sổ quá dày mà phần lớn không ai dùng thì nên rà và bỏ bớt.

Có nên in sổ thành cuốn đóng gáy không?

Không nên với cơ sở đang thay đổi nhiều. Đóng gáy làm việc thay một quy trình rất khó, dẫn tới ghi chú tay chồng lên. Bìa còng có túi nhựa trong cho phép thay từng trang và chịu được môi trường bếp, kho tốt hơn.

Ai được mang sổ ra khỏi cơ sở?

Nên quy định sổ chính không mang ra ngoài. Sổ có thể chứa thông tin nội bộ như cách đối soát tiền, nhà cung cấp, quy trình an ninh. Người cần đọc ngoài giờ dùng bản điện thoại trong thư mục có giới hạn quyền xem.

Sổ tay có cần nhân viên ký xác nhận đã đọc không?

Có thể có một trang ghi tên người đã được giới thiệu sổ và ngày, giúp biết ai đã được hướng dẫn. Tuy vậy ký đã đọc không bảo đảm làm đúng; việc làm đúng vẫn phải được kiểm bằng bảng kiểm tại chỗ.

Có nên đưa quy trình chưa hoàn chỉnh vào sổ không?

Có thể, nếu ghi rõ là bản chạy thử và ngày dự kiến chốt. Như vậy mọi người biết quy trình đó đang được thử. Không để bản chạy thử nằm lâu không ai chốt; ghi nó vào danh sách việc cần làm của người giữ sổ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138