Nhiều cửa hàng nhỏ tự giao hàng bằng nhân viên của mình: đại lý nước uống, tạp hoá, cửa hàng vật liệu, tiệm hoa, cửa hàng văn phòng phẩm giao cho văn phòng quanh khu. Tự giao thì chủ động và gần khách, nhưng cũng là lúc hàng và tiền rời cửa hàng trong tay một người, ngoài tầm nhìn của chủ. SOP tự giao hàng giúp mỗi chuyến đi có điểm bắt đầu rõ, điểm kết thúc rõ, và mọi thứ ở giữa được ghi lại.
Mẫu dưới đây viết cho cửa hàng có một đến vài nhân viên giao hàng bằng xe máy hoặc xe ba gác trong phạm vi gần. Việc giao qua đơn vị vận chuyển có mẫu bàn giao riêng; quy trình đối soát tiền mặt chi tiết thuộc danh mục thu ngân. Đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.
Đầu mẫu: mục đích, phạm vi, người làm
Mục đích: hàng đến đúng người, đúng giờ hẹn, đúng số lượng và tình trạng; tiền thu khi giao được nộp đủ trong ngày; nhân viên giao hàng an toàn; mọi đơn không giao được có lý do và được báo lại cho khách và cửa hàng.
Phạm vi: các đơn cửa hàng nhận qua điện thoại, tin nhắn, đơn của khách quen đặt định kỳ, và đơn khách mua tại quầy nhờ chở về. Phạm vi địa lý ghi rõ, ví dụ trong bán kính vài cây số quanh cửa hàng, ngoài phạm vi đó thì chuyển sang đơn vị vận chuyển.
Người làm: người nhận đơn ở cửa hàng (thường là người đứng quầy) ghi phiếu giao; người soạn hàng soạn và kiểm; nhân viên giao hàng kiểm lại, giao, thu tiền và báo cuối chuyến; chủ hoặc trưởng ca nhận tiền và đối chiếu.
Ở cửa hàng gia đình, chủ có khi tự đi giao. Mẫu vẫn dùng được: điều cần giữ là phiếu giao và bước báo cuối chuyến, để người ở nhà biết đơn nào đã xong.
Một điểm nên ghi ngay ở đầu mẫu là khung giờ nhận đơn giao trong ngày, ví dụ đơn nhận trước giữa trưa thì giao trong chiều. Khi khung giờ này rõ, người đứng quầy hứa với khách đúng điều cửa hàng làm được, và nhân viên giao không bị dồn những đơn hứa giao ngay mà không ai sắp xếp trước.
Phiếu giao hàng: những gì phải ghi trước khi xe lăn bánh
Phiếu giao là tờ giấy theo hàng ra khỏi cửa. Thiếu một dòng là nhân viên giao hàng phải gọi về hỏi giữa đường, hoặc đoán.
- Số phiếu, ngày, giờ hẹn giao hoặc khung giờ khách mong muốn.
- Tên người nhận, địa chỉ cụ thể kèm mốc dễ tìm như tầng, toà, hẻm, màu cổng; số liên lạc ghi trên phiếu giữ kín, không chụp đăng nhóm chat chung.
- Danh sách hàng: tên, quy cách, số lượng; với hàng cần lắp, cần bê lên tầng thì ghi rõ.
- Số tiền cần thu khi giao, hình thức thu: tiền mặt, chuyển khoản, ghi nợ cho khách quen.
- Ghi chú của khách: gọi trước khi đến, để ở bảo vệ, không giao giờ nghỉ trưa.
- Ô ký nhận của khách hoặc ô ghi tên người nhận thay.
- Ô kết quả: đã giao, giao một phần, không giao được và lý do.
Phiếu giao chứa thông tin cá nhân của khách. Sau khi giao xong, phiếu được nộp lại cửa hàng, cất theo ngày, huỷ theo lịch; nhân viên không giữ phiếu cũ trong cốp xe hay chụp ảnh lưu riêng. Đây là phần bảo vệ dữ liệu khách mà cửa hàng nhỏ hay quên.
Phiếu có thể là cuốn sổ hai liên mua sẵn hoặc tờ giấy in mẫu; điều cần là các ô giống nhau ở mọi phiếu, để người giao không phải đọc lại từ đầu mới tìm thấy số tiền cần thu.
Các bước một chuyến giao hàng
Mỗi chuyến, dù một đơn hay mười đơn, đi qua đủ các bước sau.
- Gom đơn và xếp tuyến. Người nhận đơn gom các phiếu giao theo khu, xếp theo thứ tự đi thuận đường, ưu tiên đơn có giờ hẹn sớm.
- Soạn hàng theo phiếu. Người soạn lấy hàng, gom theo từng phiếu, kẹp phiếu vào hàng hoặc ghi số phiếu lên túi.
- Nhân viên giao kiểm lại trước khi chất hàng. Đếm từng đơn so với phiếu, kiểm tình trạng; ký vào ô "đã nhận hàng đi giao" trên sổ chuyến.
- Chất hàng an toàn. Không chất quá tải, quá cao, che tầm nhìn; hàng nặng ở dưới và buộc chắc; hàng giao cuối xếp vào trong cùng.
- Báo khách trước khi đến nếu phiếu có ghi chú, để khách có người nhận.
- Giao tận tay, cho khách kiểm. Khách đếm và xem hàng, ký hoặc ghi tên vào phiếu. Hàng lỗi, thiếu phát hiện lúc giao thì ghi lên phiếu, không tự hứa đổi ngay nếu chưa hỏi cửa hàng.
- Thu tiền theo phiếu. Tiền mặt đếm trước mặt khách; chuyển khoản thì chờ cửa hàng xác nhận đã nhận, không chỉ nhìn ảnh màn hình của khách.
- Báo cuối chuyến. Về cửa hàng nộp phiếu, nộp tiền, trả hàng không giao được; người nhận tiền đối chiếu và ký sổ chuyến.
Bước 7 có một bẫy thường gặp: khách đưa ảnh chụp màn hình chuyển khoản, nhân viên tin và đi. Ảnh có thể là ảnh cũ hay ảnh dựng. Quy định rõ: chỉ coi là đã thu khi người ở cửa hàng xác nhận tiền vào tài khoản, hoặc khách là khách quen được chủ cho ghi nợ.
Khi không giao được: năm tình huống và cách xử lý
Không liên lạc được khách. Chờ trong một khoảng thời gian ngắn ghi trong SOP, gọi thêm một lần, rồi báo cửa hàng và đi tiếp đơn khác. Ghi giờ đã đến vào phiếu.
Khách hẹn giao lại giờ khác. Ghi giờ mới lên phiếu, báo cửa hàng để xếp vào chuyến sau; không tự quay lại ngoài tuyến nếu cửa hàng chưa đồng ý.
Khách từ chối nhận vì đổi ý hoặc chê hàng. Không tranh cãi; ghi lý do khách nói, mang hàng về. Việc thương lượng, đổi trả do người bán hàng ở cửa hàng xử lý.
Người nhận thay. Chỉ giao cho người nhận thay khi khách đã dặn trước hoặc xác nhận qua điện thoại; ghi tên người nhận thay lên phiếu.
Hàng hỏng trên đường. Chụp ảnh, báo cửa hàng ngay, không giao hàng hỏng. Cửa hàng quyết định giao bù chuyến sau hay hoàn tiền theo chính sách.
An toàn cho nhân viên giao hàng và bảng kiểm cuối chuyến
Phần an toàn chỉ ở mức nguyên tắc; quy định giao thông, tải trọng xe, giờ làm việc theo quy định hiện hành mà chủ cửa hàng cần tự tra và phổ biến. Bảng dưới gộp các điều an toàn với bảng kiểm khi nhân viên về nộp chuyến.
| Nhóm | Nội dung | Ai kiểm |
|---|---|---|
| Trước khi đi | Xe đã kiểm phanh, đèn, lốp; mũ bảo hiểm; áo mưa khi trời xấu | Nhân viên giao |
| Khi chất hàng | Không quá tải, không che tầm nhìn, buộc chắc | Nhân viên giao và người soạn |
| Trên đường | Không nghe điện thoại khi chạy; tiền mặt cất kín, không đếm giữa đường | Nhân viên giao |
| Thời tiết xấu | Mưa lớn, ngập thì dừng chờ và báo, không cố giao | Chủ quyết định |
| Cuối chuyến | Đủ phiếu đã ký hoặc có lý do; tiền nộp khớp tổng phiếu; hàng mang về khớp phiếu không giao được | Người nhận tiền |
| Sau chuyến | Phiếu cất theo ngày; đơn chưa giao được xếp lại vào chuyến sau | Trưởng ca |
Dòng "mưa lớn, ngập thì dừng" nên được chủ nói thành lời với nhân viên, không chỉ ghi trên giấy: nhân viên thường cố giao vì sợ khách phàn nàn. Một đơn trễ có thể xin lỗi khách; một tai nạn thì không sửa được.
Nếu có sự cố giao thông hoặc người bị thương, ưu tiên an toàn của người, gọi cấp cứu 115 khi cần, rồi mới báo cửa hàng về hàng hoá.
Sổ chuyến giao hàng: một dòng cho mỗi chuyến
Sổ chuyến là nơi chủ cửa hàng nhìn lại cả ngày giao hàng trong vài phút. Mỗi chuyến một dòng, nhân viên giao và người nhận tiền cùng ký.
| Cột | Nội dung | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Chuyến, nhân viên giao | Số thứ tự chuyến trong ngày, tên người giao | Chuyến 2, anh Phúc |
| Giờ đi, giờ về | Theo đồng hồ cửa hàng | 9 giờ 10, 10 giờ 25 |
| Số phiếu mang đi | Liệt kê số phiếu | 5 phiếu, số 041 đến 045 |
| Kết quả | Số phiếu đã giao, giao một phần, không giao được | 4 đã giao, 1 hẹn lại chiều |
| Tiền phải thu, tiền đã nộp | Theo tổng các phiếu đã giao | 1.200.000 và 1.200.000 |
| Hàng mang về | Theo phiếu không giao được | 2 thùng của phiếu 044 |
| Ký | Nhân viên giao và người nhận tiền | … |
Sau một tháng, sổ chuyến cho thấy những thứ chủ cửa hàng khó cảm nhận bằng mắt: khu nào hay hẹn lại, khung giờ nào chuyến kéo dài, nhân viên nào hay mang hàng về. Đó là dữ liệu để xếp lại tuyến, đổi khung giờ nhận đơn, hoặc kèm thêm cho nhân viên mới thay vì đoán.
Lỗi hay gặp và cách chỉnh mẫu cho cửa hàng của bạn
Lỗi đầu tiên là giao theo trí nhớ, không có phiếu: chủ dặn miệng "chở ba bình nước cho chị Hạnh đầu hẻm". Khi chị Hạnh nói chỉ nhận hai bình hoặc đã trả tiền rồi, không ai đối chiếu được. Chỉnh bằng quy tắc không có phiếu thì không xuất hàng đi giao, phiếu có thể viết tay vài dòng.
Lỗi thứ hai là tiền thu được nộp dồn cuối tuần. Nhân viên giữ tiền nhiều ngày, nhầm lẫn khó tìm và cũng là áp lực không cần thiết cho họ. Chỉnh bằng việc nộp cuối mỗi chuyến hoặc cuối mỗi ca, có ký sổ.
Lỗi thứ ba là để nhân viên giao tự quyết đổi hàng, giảm giá tại chỗ. Nhân viên muốn chiều khách nhưng không biết giá vốn hay chính sách. Chỉnh bằng quy tắc mọi thay đổi so với phiếu phải gọi về hỏi người ở cửa hàng.
Khi chỉnh mẫu, cửa hàng giao hàng nặng như nước, gas, vật liệu nên thêm phần bê hàng an toàn và quy định không giao lên tầng khi không có người hỗ trợ. Tiệm hoa nên thêm phần giữ hoa trên đường và chụp ảnh lúc giao. Cửa hàng giao cho văn phòng nên thêm danh sách người được phép nhận hàng ở từng văn phòng khách quen.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho nhân viên giao hàng giữ tiền thối sẵn không?
Có thể, với một khoản cố định ghi trong sổ chuyến, ví dụ giả định một số tiền lẻ tròn. Cuối chuyến, tiền nộp bằng tiền thu theo phiếu cộng khoản tiền thối ban đầu. Ghi rõ như vậy để đối chiếu nhanh và không ai bị nghi oan.
Khách quen hay ghi nợ thì quản lý thế nào khi giao hàng?
Chỉ chủ hoặc người được giao quyền mới cho ghi nợ, và việc này ghi sẵn trên phiếu trước khi đi. Nhân viên giao không tự cho nợ. Cửa hàng giữ một sổ công nợ khách quen riêng, đối chiếu định kỳ với khách.
Nhân viên giao hàng dùng xe riêng thì cửa hàng cần lưu ý gì?
Thoả thuận rõ về phụ cấp xăng xe, trách nhiệm khi xe hỏng, và yêu cầu xe đủ điều kiện an toàn. Phần quyền lợi và nghĩa vụ trong quan hệ lao động bạn tra Bộ luật Lao động hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn.
Giao hàng cho văn phòng, ai được ký nhận?
Tốt nhất là người đặt hàng hoặc người được văn phòng chỉ định, ghi trong danh sách khách quen. Nếu giao cho lễ tân hay bảo vệ, ghi rõ tên người nhận thay lên phiếu và báo lại người đặt hàng qua tin nhắn.
Làm sao biết xếp tuyến hiện tại đã hợp lý chưa?
Ghi giờ xuất phát, giờ về và số đơn mỗi chuyến trong sổ chuyến. Sau vài tuần sẽ thấy khu nào tốn thời gian, khung giờ nào hay trễ. Gom đơn cùng khu vào cùng chuyến và tránh khung giờ kẹt xe quen thuộc thường cải thiện rõ.
Khách phàn nàn nhân viên giao hàng thái độ chưa tốt thì sao?
Ghi nhận phàn nàn theo quy trình xử lý khiếu nại của cửa hàng, nghe nhân viên kể lại, rồi mới kết luận. Thường nguyên nhân là áp lực thời gian hoặc thiếu thông tin trên phiếu; sửa quy trình trước khi trách người.