Kiểm kê kho cuối tháng là lúc số trên sổ gặp số trên kệ, và chênh lệch giữa hai con số đó cho biết quy trình kho cả tháng đã chạy ra sao. Một lần kiểm kê tốt không chỉ ra con số thiếu thừa; nó chỉ ra thiếu vì đâu: quên ghi phiếu xuất, nhập sai số, hàng hoàn chưa nhập, hay mất thật. SOP dưới đây đi theo thứ tự chuẩn bị, khoá sổ, đếm, đối chiếu, tìm nguyên nhân và chốt biên bản.
Mẫu dành cho kho phía sau cửa hàng, kho của shop online và kho vật tư văn phòng có từ vài chục đến vài trăm mã hàng. Đếm hàng trên quầy trưng bày theo ca có mẫu riêng ở danh mục cửa hàng bán lẻ; ở đây là kiểm kê toàn bộ kho một lần mỗi tháng. Đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.
Đầu mẫu: mục đích, phạm vi, người làm, thời điểm
Mục đích: xác định số lượng thực tế từng mã hàng trong kho tại một thời điểm chốt, so với số trên sổ hoặc phần mềm, giải thích được chênh lệch, điều chỉnh sổ có người duyệt, và rút ra việc cần sửa trong quy trình tháng sau.
Phạm vi: toàn bộ hàng trong kho, gồm khu lưu trữ, khu hàng bán chạy, khu chờ xuất, khu cách ly hàng lỗi và hàng hoàn chưa xử lý. Khu cách ly đếm riêng và ghi riêng, không cộng vào hàng bán được.
Người làm: một người chủ trì (chủ hoặc quản lý), các tổ đếm mỗi tổ hai người, một người ghi tổng hợp. Người giữ sổ kho hằng ngày không nên tự đếm phần hàng mình quản lý một mình; nếu cơ sở ít người, ghép họ với một người khác.
Thời điểm: chọn ngày cố định, ví dụ tối ngày cuối tháng sau khi đóng cửa hoặc sáng ngày đầu tháng trước khi mở cửa. Thời điểm cố định giúp số liệu các tháng so được với nhau, và giúp nhà cung cấp, đơn vị vận chuyển biết trước để không giao nhận vào lúc đó.
Chuẩn bị trước ngày kiểm kê
Kiểm kê chậm và sai thường không vì đếm chậm mà vì kho chưa sẵn sàng: hàng còn nằm ở khu nhận, phiếu chưa nhập, ô kệ không có mã. Mẫu yêu cầu xong danh sách dưới đây trước ngày đếm.
- Nhập hết mọi phiếu nhập, phiếu xuất, phiếu chuyển kho, phiếu hàng hoàn của tháng vào sổ hoặc phần mềm.
- Xử lý xong khu nhận hàng: hàng đã kiểm thì lên kệ, hàng đang chờ thì ghi danh sách riêng.
- Đơn đã gói chờ giao: ghi danh sách, coi là đã xuất hoặc chưa xuất theo một quy tắc thống nhất và giữ nguyên quy tắc đó mọi tháng.
- Kiểm mã vị trí trên kệ còn đủ; dán lại ô mất.
- In phiếu đếm theo vị trí, mỗi tờ một dãy kệ, cột "số đếm vòng một" và "số đếm vòng hai" để trống; không in số trên sổ lên phiếu đếm.
- Chia tổ đếm, giao dãy kệ cho từng tổ, hẹn giờ bắt đầu và giờ kết thúc.
- Báo nhà cung cấp và đơn vị vận chuyển không giao nhận trong khung giờ kiểm kê.
- Chuẩn bị bút, bảng kẹp, cân nếu hàng tính theo cân, giấy dán đánh dấu ô đã đếm.
Chi tiết "không in số trên sổ lên phiếu đếm" quan trọng hơn vẻ ngoài. Người đếm thấy sẵn con số thì có xu hướng đếm cho khớp; người đếm không thấy thì đếm thật.
Các bước trong ngày kiểm kê
Đếm hai vòng do hai người khác nhau là phần lõi của mẫu. Vòng hai không phải đếm lại toàn bộ mà chỉ ở những chỗ cần.
- Khoá sổ. Người chủ trì ghi giờ bắt đầu, dừng mọi giao nhận; từ giờ này, mọi xuất nhập phát sinh ghi riêng và tính sau kỳ kiểm kê.
- Họp nhanh năm phút. Nhắc quy tắc: đếm theo vị trí từ trái qua phải, từ dưới lên trên; đơn vị tính đúng như phiếu; thùng chưa bóc ghi số thùng nhân quy cách, thùng đã bóc đếm lẻ.
- Đếm vòng một. Mỗi tổ đếm dãy của mình, ghi số vào cột vòng một, dán giấy đánh dấu ô đã đếm.
- Đối chiếu sơ bộ. Người ghi tổng hợp so số vòng một với số trên sổ, đánh dấu những mã lệch.
- Đếm vòng hai. Một tổ khác đếm lại các mã bị đánh dấu lệch và chọn ngẫu nhiên thêm một số mã không lệch; ghi vào cột vòng hai.
- Chốt số đếm. Mã có hai vòng khớp nhau thì chốt; hai vòng khác nhau thì đếm vòng ba có người chủ trì chứng kiến.
- Đếm khu cách ly riêng. Đối chiếu với sổ hàng lỗi và sổ đơn hoàn, không trộn vào số hàng bán được.
- Mở sổ. Ghi giờ kết thúc, ghi nhập các phát sinh trong lúc khoá sổ.
Đếm vòng hai cả những mã không lệch là phép thử độ tin cậy của vòng một. Nếu trong số mã chọn ngẫu nhiên mà vòng hai vẫn ra khác vòng một, nghĩa là cách đếm của tổ đó có vấn đề và cần xem lại cả dãy.
Phiếu đếm theo vị trí: mẫu cột
Phiếu đếm in theo dãy kệ chứ không theo danh mục hàng, để người đếm đi một mạch từ đầu dãy đến cuối dãy mà không phải lật tìm. Mỗi dòng là một ô kệ và một mã hàng trong ô đó.
| Cột | Ghi gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Mã vị trí | In sẵn theo sơ đồ kho | B3-2 |
| Mã hàng, tên hàng | In sẵn theo danh sách vị trí | Bút bi xanh hộp 20 cây |
| Đơn vị tính | In sẵn, đúng đơn vị trên sổ | Hộp |
| Số đếm vòng một, người đếm | Viết tay | 37, Hà |
| Số đếm vòng hai, người đếm | Viết tay khi được yêu cầu | 36, Khoa |
| Số chốt | Người chủ trì ghi sau khi đối chiếu | 36 |
| Ghi chú | Hàng lạ trong ô, hàng hỏng, ô trống | Có 2 hộp bút đỏ để nhầm ô |
Hàng tìm thấy ở ô không đúng vị trí vẫn được đếm và ghi ở dòng ghi chú, không tự mang về ô đúng trong lúc đếm. Mang đi giữa chừng là cách nhanh nhất làm một mã bị đếm hai lần hoặc không được đếm lần nào.
Đọc chênh lệch: nguyên nhân hay gặp và cách kiểm
Trước khi điều chỉnh sổ, người chủ trì đi qua từng mã lệch theo bảng này. Phần lớn chênh lệch ở cơ sở nhỏ có lời giải nằm trong giấy tờ, không phải mất cắp.
| Kiểu chênh lệch | Nguyên nhân hay gặp | Kiểm ở đâu |
|---|---|---|
| Thiếu đúng bằng một lần xuất | Quên nhập phiếu xuất, phiếu bổ sung quầy | Tập phiếu xuất trong tháng, sổ chuyến giao hàng |
| Thừa đúng bằng một lần nhập | Nhập trùng một phiếu nhập | Đối chiếu số phiếu nhập với phiếu giao của nhà cung cấp |
| Thừa mã này, thiếu mã gần giống | Soạn nhầm hoặc nhập nhầm mã: màu, cỡ, quy cách | Hai mã liền nhau trên sổ |
| Thiếu ở hàng trả, hàng hoàn | Đã trả nhà cung cấp hoặc chưa nhập hàng hoàn | Sổ hàng lỗi, sổ đơn hoàn |
| Thiếu theo đơn vị tính | Nhầm thùng với cái, lốc với chai | Quy cách trên phiếu nhập |
| Thiếu lặp lại ở cùng nhóm hàng | Thất thoát thật, hàng dễ lấy, giá trị cao | Báo chủ, xem lại cách bảo quản và người ra vào kho |
Chỉ những chênh lệch không tìm được lời giải sau khi đi hết bảng mới ghi là "chưa rõ nguyên nhân". Ghi thẳng như vậy tốt hơn gán đại một nguyên nhân cho xong, vì tháng sau bạn sẽ thấy mã đó có lặp lại không.
Biên bản kiểm kê và điều chỉnh sổ
Biên bản kiểm kê ghi thời điểm khoá sổ và mở sổ, người tham gia, danh sách mã có chênh lệch với số trên sổ, số thực đếm, số chênh, nguyên nhân đã tìm được, và đề xuất xử lý. Không cần liệt kê mọi mã khớp; phiếu đếm gốc được kẹp kèm làm phụ lục. Các bên tham gia ký, người chủ trì ký sau cùng.
Điều chỉnh sổ chỉ làm sau khi biên bản được duyệt. Chênh lệch có nguyên nhân giấy tờ thì sửa đúng phiếu gốc (nhập bù phiếu xuất đã quên, huỷ phiếu nhập trùng) thay vì điều chỉnh một con số tổng, để sổ phản ánh đúng chuyện đã xảy ra. Chênh lệch không rõ nguyên nhân thì điều chỉnh bằng một phiếu riêng ghi rõ "theo biên bản kiểm kê tháng…".
Phần ghi nhận hàng thiếu, hàng hỏng vào chi phí và cách xử lý trên sổ sách kế toán phụ thuộc loại hình kinh doanh và quy định hiện hành; bạn chuyển biên bản cho người làm kế toán và hỏi họ cách xử lý. Biên bản và phiếu đếm gốc nên lưu cùng nhau theo tháng.
Cuối biên bản có một mục mà nhiều cơ sở bỏ qua: việc cần sửa tháng sau. Ví dụ: đặt sổ phiếu bổ sung quầy ngay cửa kho; tách hai mã quần áo cùng màu khác cỡ ra hai ô kệ. Không có mục này, kiểm kê chỉ là đếm.
Lỗi hay gặp khi kiểm kê và cách chỉnh mẫu
Vừa kiểm kê vừa bán hàng. Hàng ra vào trong lúc đếm làm mọi con số vô nghĩa. Nếu không thể đóng cửa, khoanh vùng: đếm kho trong lúc quầy vẫn bán, nhưng dừng mọi việc lấy hàng từ kho ra quầy cho đến khi đếm xong.
Một người đếm và tự ghi tất cả. Không có kiểm tra chéo, lỗi đếm không lộ ra. Tối thiểu hai người một tổ: một người đếm, một người ghi, đổi vai giữa các dãy.
Điều chỉnh sổ ngay khi thấy lệch. Mất dấu vết. Luôn qua bước tìm nguyên nhân và biên bản.
Kiểm kê quá dài, mọi người mệt. Chia kho thành phần, kiểm hàng ít luân chuyển vào một ngày khác trong tuần cuối tháng, khoá riêng phần đó; ngày cuối tháng chỉ đếm phần luân chuyển nhanh.
Kho quá nhỏ, chỉ hai người. Giữ nguyên hai vòng đếm nhưng đổi vai: người A đếm vòng một dãy này, người B đếm vòng hai, và ngược lại ở dãy kia.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu phần trăm chênh lệch là chấp nhận được?
Không có con số chung cho mọi loại hàng và mọi cơ sở. Cách thực tế là theo dõi tỉ lệ của chính cơ sở bạn qua nhiều tháng, đặt mức theo dõi riêng cho hàng giá trị cao, và chú ý xu hướng tăng hơn là một tháng lẻ.
Có cần kiểm kê đủ toàn bộ kho mỗi tháng không?
Cơ sở nhỏ ít mã thường làm được hằng tháng. Kho nhiều mã có thể kết hợp đếm cuốn chiếu mỗi tuần một phần với kiểm kê toàn bộ vào cuối quý hoặc cuối năm. Quan trọng là mã nào cũng được đếm theo một lịch đã định.
Nên kiểm kê vào ban đêm hay sáng sớm?
Tuỳ giờ hoạt động. Sau giờ đóng cửa thuận vì hàng đã ngừng bán, nhưng mọi người mệt. Sáng sớm trước giờ mở cửa tỉnh táo hơn nhưng phải kịp xong. Chọn một khung cố định và giữ nguyên để số liệu so được giữa các tháng.
Hàng đã gói chờ giao thì tính vào tồn kho không?
Chọn một quy tắc và áp dụng nhất quán, ghi trong SOP. Nhiều shop coi đơn đã tạo phiếu gửi là đã xuất; khi đó các đơn này không được đếm vào tồn kho, nhưng phải có danh sách để đối chiếu.
Phát hiện thiếu hàng nhiều, có nên làm rõ ngay với nhân viên không?
Trước hết đi hết bảng nguyên nhân giấy tờ, vì phần lớn chênh lệch đến từ đó. Chỉ khi thiếu lặp lại ở cùng nhóm hàng qua nhiều tháng mới bàn đến thất thoát thật, và nên xử lý bằng cách siết quy trình trước khi kết luận về ai.
Người mới có nên tham gia kiểm kê không?
Nên, vì kiểm kê là cách học nhanh nhất về kho và mã vị trí. Ghép người mới với người cũ trong một tổ, cho người mới ghi và người cũ đếm ở dãy đầu, rồi đổi vai.