Mỗi cơ sở có từ vài quy trình trở lên nên giao hẳn cho một người giữ quy trình: người giữ bản gốc, thay tờ treo, gom góp ý, kiểm theo lịch, nhắc rà định kỳ và báo cho chủ khi cần quyết định. Ở cơ sở năm đến hai mươi người, đây không phải một chức danh toàn thời gian mà là một phần việc, thường mất khoảng một đến hai giờ mỗi tuần.
Không có người giữ, bộ quy trình rơi vào tình trạng "của chung nên không của ai": tờ ố không ai thay, góp ý không ai đọc, quy trình cũ không ai gỡ. Bài này nói cách chọn người, danh sách việc theo tuần, tháng, sáu tháng, quyền hạn cần trao, và một bảng giao việc mẫu. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.
Vì sao cần một người, không phải "ai cũng có trách nhiệm"
Nhiều chủ cơ sở nói "quy trình là của mọi người, ai thấy sai thì sửa". Nghe hợp lý nhưng trên thực tế ai cũng nghĩ người khác sẽ làm. Một tờ quy trình rơi xuống sàn nằm đó vài ngày vì ai đi qua cũng nghĩ người khác sẽ nhặt. Một đề xuất sửa đổi nằm trong hộp góp ý cả tháng vì không ai được giao đọc.
Tình trạng này nặng hơn ở cơ sở có nhiều ca và nhiều người làm bán thời gian. Mỗi người chỉ thấy một lát cắt của cơ sở, không ai nhìn được toàn bộ bộ quy trình. Ca sáng không biết ca tối đã tự đổi cách đóng cửa; người làm cuối tuần không biết quy trình nhận hàng vừa sửa hôm thứ Tư. Người giữ quy trình là người duy nhất được giao nhìn toàn bộ.
Một người được giao rõ ràng giải quyết chuyện này. Người đó không làm hết mọi việc liên quan tới quy trình; họ bảo đảm việc được làm. Họ nhắc quản lý ca đi kiểm, nhắc chủ duyệt bản sửa, gom góp ý, thay tờ cũ. Khi có tranh cãi "bản nào đúng", câu trả lời luôn là bản người giữ đang cầm.
Ở cơ sở rất nhỏ, chủ thường kiêm luôn. Điều đó không sai, nhưng chủ cũng là người bận nhất và hay vắng nhất. Khi có thể, giao cho một người khác và chủ giữ vai người duyệt. Cách này cũng giúp nhân viên được giao thấy mình được tin tưởng, và thường làm phần việc này cẩn thận hơn chủ.
Chọn ai làm người giữ quy trình
Không phải người giỏi nghề nhất hay người làm lâu nhất là hợp nhất. Bảng dưới gợi ý những phẩm chất nên nhìn.
| Nên có | Vì sao | Dấu hiệu nhận ra |
|---|---|---|
| Thói quen ghi chép | Phần lớn việc là ghi, lưu, đối chiếu | Hay ghi lại giao ca đầy đủ, sổ sách gọn |
| Được đồng nghiệp tôn trọng | Phải nhắc người khác làm đúng | Người mới hay đến hỏi họ |
| Có mặt đều | Phải thay tờ, gom góp ý kịp thời | Làm cố định, ít đổi ca bất thường |
| Dám nói với chủ | Phải báo khi quy trình sai hoặc chủ làm sai | Từng góp ý thẳng nhưng lịch sự |
| Hiểu nhiều khu vực | Quy trình trải qua quầy, bếp, kho | Đã làm qua ít nhất hai vị trí |
Người giữ quy trình không cần viết hay. Phần viết có thể nhờ người khác, hoặc chủ viết; người giữ lo phần sắp xếp và theo dõi. Nếu cơ sở có hai người hợp, chọn một người giữ chính và một người thay khi vắng, để việc không đứt khi người giữ nghỉ phép. Hai người này nên cùng ngồi rà sổ ít nhất một lần mỗi quý để người thay không bị bỡ ngỡ khi phải nhận việc đột ngột.
Bảng việc định kỳ của người giữ quy trình
Bảng này có thể dán ngay bìa trong của sổ tay vận hành để người giữ tự soát. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.
| Nhịp | Việc | Thời gian ước tính | Đã làm |
|---|---|---|---|
| Mỗi tuần | Đọc tờ góp ý và phiếu đề nghị sửa đổi, trả lời hoặc chuyển chủ | 15–20 phút | ☐ |
| Mỗi tuần | Tổng hợp bảng kiểm tuân thủ theo điểm kiểm, đánh dấu điểm yếu | 20–30 phút | ☐ |
| Mỗi tuần | Chọn một quy trình để nhắc trong họp đầu ca | 5 phút | ☐ |
| Mỗi tháng | Đi một vòng kiểm chỗ dán, tình trạng tờ treo, bản cũ còn sót | 15 phút | ☐ |
| Mỗi tháng | Đối chiếu bản điện thoại trong thư mục chung với sổ gốc | 10 phút | ☐ |
| Mỗi tháng | Báo chủ ba dòng: điểm yếu, đề xuất đang chờ, việc cần quyết | 10 phút | ☐ |
| Sáu tháng | Rà toàn bộ quy trình theo danh sách bốn câu hỏi | 1–2 giờ | ☐ |
| Khi có thay đổi | Dò mọi quy trình liên quan tới thiết bị, món, nhà cung cấp, ca vừa đổi | Tuỳ | ☐ |
| Khi có người mới | Giới thiệu sổ, chỉ chỗ tra, ghi tên vào trang đã giới thiệu | 15 phút | ☐ |
Cộng lại, phần việc hằng tuần thường khoảng một giờ. Nên tính thời gian này vào giờ làm và xếp vào lúc vắng khách, không bắt người giữ làm ngoài giờ. Một phần việc không có thời gian riêng sẽ bị đẩy lùi mỗi khi bận, và sau vài tuần thì không ai làm.
Quyền hạn cần trao cho người giữ
Giao việc mà không giao quyền là cách nhanh nhất để người giữ bỏ cuộc. Những quyền dưới đây nên được chủ nói rõ trước cả nhóm.
- Quyền gỡ tờ cũ và thay tờ mới đã được duyệt, ở mọi khu vực, không cần hỏi lại quản lý từng khu.
- Quyền yêu cầu xoá bản cũ trong nhóm chat nội bộ và trong máy của nhân viên với tài liệu công việc.
- Quyền nhắc bất kỳ ai làm khác quy trình, kể cả quản lý ca, theo cách lịch sự đã thống nhất.
- Quyền đặt lịch kiểm và nhờ quản lý ca thực hiện.
- Quyền đề xuất mua đồ dùng nhỏ cần cho quy trình, trong một hạn mức chủ đặt sẵn, ví dụ giả định một khoản nhỏ mỗi tháng cho bút, nhãn, túi nhựa, khay.
- Quyền xin họp nhanh với chủ khi có quy trình liên quan tới an toàn hoặc tiền cần quyết định gấp.
Những quyền không nên giao là duyệt thay đổi phần lõi về an toàn và tiền, và quyết định kỷ luật. Hai việc này thuộc về chủ hoặc người được chủ giao theo nội quy. Người giữ báo cáo, đề xuất, nhưng không quyết.
Khi giới thiệu người giữ quy trình trước cả nhóm, chủ nên nói luôn rằng việc nhắc của người giữ là việc được giao, không phải chuyện cá nhân. Câu này giúp người giữ đỡ ngại và đồng nghiệp đỡ khó chịu.
Tuần đầu của người giữ quy trình
Khi mới nhận vai, người giữ thường không biết bắt đầu từ đâu. Tuần đầu nên làm theo thứ tự sau, mỗi ngày một ít, để nắm được toàn bộ hiện trạng trước khi sửa bất cứ thứ gì.
- Nhận từ chủ toàn bộ quy trình đang có, kể cả bản trong điện thoại và nhóm chat, ghi vào một danh sách.
- Đi một vòng cơ sở, ghi lại tờ nào đang treo ở đâu, bản nào, tình trạng ra sao.
- Đối chiếu danh sách với tờ treo: đánh dấu tờ trùng, tờ cũ, quy trình không còn dùng.
- Hỏi quản lý ca và hai ba nhân viên: quy trình nào đang vướng nhất, việc nào chưa có quy trình mà hay sai.
- Lập mục lục bản đầu, chưa cần đẹp, đưa chủ xem để thống nhất bản gốc.
- Thu tờ cũ, tờ trùng; báo trong họp đầu ca rằng từ nay ai cần thay hay sửa tờ nào thì báo mình.
Sau tuần đầu, người giữ đã có một bức tranh đủ rõ để chuyển sang nhịp làm việc hằng tuần. Đừng vội viết lại quy trình nào trong tuần này; việc đầu tiên là biết mình đang giữ những gì.
Những sai lầm khi giao vai này
Giao cho người mới vào. Người mới chưa hiểu quy trình, chưa được đồng nghiệp tin, nhắc ai cũng khó. Vai này hợp với người đã làm ít nhất vài tháng.
Giao mà không có thời gian. Thêm việc vào ca vốn đã kín, người giữ chỉ làm được trong tuần đầu. Hãy bớt một phần việc khác hoặc dành riêng một khung giờ.
Chủ bỏ qua người giữ. Chủ tự thay tờ, tự sửa quy trình, tự gửi ảnh vào nhóm mà không báo người giữ. Bản gốc lệch ngay, và người giữ thấy vai trò của mình là hình thức.
Không ghi nhận. Người giữ làm tốt mà không ai nhắc tới. Ghi nhận trong buổi họp, hoặc tính phần việc này vào đánh giá định kỳ, giúp họ làm lâu dài.
Không có người thay. Người giữ nghỉ việc là bộ quy trình rơi vào trạng thái không ai lo. Luôn có một người thay đã biết sổ ở đâu, việc tuần gồm những gì, và khi người giữ nghỉ việc thì có bàn giao theo quy trình bàn giao chung của cơ sở.
Ví dụ giả định: phân vai ở một quán cà phê tám người
Một quán cà phê ở Đắk Lắk có chủ, một quản lý, sáu nhân viên chia hai ca. Chủ giữ vai người duyệt; quản lý đi kiểm theo lịch và thay người giữ khi vắng; người giữ quy trình là một nhân viên pha chế đã làm hơn một năm, có thói quen ghi giao ca rất đủ. Mỗi chiều thứ Ba, khoảng ba giờ chiều lúc quán vắng, người giữ có một giờ được tính vào ca để làm phần việc tuần.
Sau ba tháng, quán có mười hai quy trình trong sổ, mỗi quy trình có ngày rà gần nhất. Hộp góp ý nhận được vài đề xuất mỗi tháng, phần lớn được trả lời trong tuần. Có hai lần người giữ phát hiện tờ cũ còn dán ở kho sau khi đã thay ở quầy. Chủ không còn phải tự nhớ quy trình nào đang dùng bản nào, chỉ đọc báo cáo ba dòng mỗi tháng và quyết những việc được đưa lên.
Điều đáng chú ý là không có công cụ gì đặc biệt: một bìa còng, một thư mục chung, một bảng kiểm in ra, một hộp góp ý. Thứ làm nên khác biệt là có một người được giao, có thời gian và có quyền.
Câu hỏi thường gặp
Cơ sở chỉ có ba bốn người thì có cần người giữ quy trình không?
Vẫn nên có, dù thường là chủ kiêm. Điều quan trọng là có một người được xác định rõ là người giữ bản gốc và thay tờ. Với ba bốn người, phần việc này chỉ mất chừng nửa giờ mỗi tuần.
Người giữ quy trình có nên được trả thêm phụ cấp không?
Tuỳ chính sách của cơ sở. Nếu có phụ cấp, nên ghi rõ trong thoả thuận và theo quy định lao động hiện hành. Nếu không, ít nhất cần tính thời gian làm việc này vào giờ làm và ghi nhận trong đánh giá định kỳ.
Quản lý cửa hàng có nên kiêm người giữ quy trình không?
Có thể, nhất là khi quản lý có thói quen ghi chép. Tuy vậy quản lý thường đã nhiều việc và cũng là người kiểm tra. Tách người giữ và người kiểm giúp có thêm một góc nhìn, và giảm tải cho quản lý.
Người giữ quy trình nhắc mà đồng nghiệp không nghe thì làm sao?
Người giữ ghi lại và báo quản lý hoặc chủ theo kênh đã thống nhất, không tự xử lý kỷ luật. Chủ nên nói rõ trước cả nhóm rằng việc nhắc là việc được giao. Nếu tình trạng lặp lại, xử lý như mọi trường hợp làm khác quy trình.
Khi người giữ nghỉ việc thì bàn giao những gì?
Bàn giao sổ gốc, quyền sửa thư mục chung, danh sách đề xuất đang chờ, kết quả bảng kiểm gần nhất, lịch rà sắp tới và danh sách tờ treo theo khu vực. Người thay nên làm cùng người giữ vài tuần trước khi họ nghỉ nếu có thể.
Người giữ quy trình có nên tự viết quy trình mới không?
Có thể, nếu họ viết được và hiểu việc đó. Nhưng vai chính của họ là giữ và theo dõi. Quy trình mới nên được viết cùng người làm việc đó thường xuyên, và luôn qua người duyệt trước khi ban hành.