Nộp tiền doanh thu là đoạn đường tiền mặt đi từ két quầy tới tài khoản ngân hàng của cơ sở hoặc tới tay chủ, và quy trình tốt làm cho đoạn đường đó ngắn, ít người chạm, có chứng từ ở mỗi lần đổi tay. Mỗi lần tiền rời khỏi một người, phải có chữ ký hoặc biên lai; mỗi khoản đã nộp, phải được đối chiếu với sao kê vào ngày làm việc kế tiếp.
Mẫu dưới đây là tham khảo cho cửa hàng, quán ăn, quán cà phê nhỏ, nơi chủ thường tự đi nộp tiền hoặc giao cho một quản lý tin cậy. Nó gồm cách cất tiền qua đêm, cách mang tiền đi nộp, nguyên tắc an toàn, bảng ghi sổ nộp tiền và bảng kiểm. Những gì liên quan đến nghĩa vụ kê khai thuế hay sổ sách kế toán chính thức thì bạn hỏi kế toán của cơ sở. Số tiền trong bài là ví dụ giả định.
Mục đích, phạm vi và vì sao không nên để tiền dồn
Mục đích của quy trình là giảm lượng tiền mặt nằm ở cơ sở và giảm số lần tiền đổi tay không có chứng từ. Tiền mặt để lâu ở quầy hoặc trong ngăn bàn chủ là tiền dễ mất, dễ lẫn với tiền cá nhân, và làm sổ sách lệch khỏi thực tế. Nhiều chủ cửa hàng chỉ nhận ra mình không biết doanh thu tiền mặt thật một tháng là bao nhiêu khi bắt đầu nộp tiền đều đặn.
Phạm vi gồm toàn bộ tiền mặt doanh thu sau khi đã chốt ca và tách quỹ định mức. Không gồm quỹ đầu ca, không gồm quỹ chi vặt, không gồm tiền boa của nhân viên. Mỗi loại tiền có túi riêng, sổ riêng, và quy trình nộp chỉ đụng tới túi doanh thu.
Tần suất nộp nên đặt theo lượng tiền mặt và mức an toàn của nơi cất. Cơ sở thu nhiều tiền mặt mỗi ngày thì nộp hằng ngày. Cơ sở thu ít thì có thể nộp vài lần một tuần, nhưng nên đặt một mức trần: két qua đêm không bao giờ giữ quá một số tiền nhất định. Ví dụ giả định: mức trần mười triệu; vượt mức trần thì nộp ngay trong ngày dù chưa tới lịch.
Cất tiền qua đêm khi chưa nộp kịp
Không phải ngày nào cũng nộp kịp trước giờ ngân hàng đóng. Khi đó tiền doanh thu nằm lại trong cơ sở một đêm, và đây là khoảng thời gian rủi ro nhất trong vòng đời của tiền mặt.
- Sau khi chốt ca, đếm lại túi doanh thu một lần với người chứng kiến, ghi số lên niêm phong, hai người ký.
- Cho túi vào két sắt cố định, không để trong ngăn kéo quầy, tủ bếp hay túi xách. Két nên được gắn chặt vào sàn hoặc tường theo hướng dẫn của bên bán két.
- Ghi vào sổ nộp tiền một dòng "cất qua đêm": ngày, số tiền trên niêm phong, người cất.
- Không để ngăn kéo quầy có tiền khi đóng cửa. Nhiều cửa hàng để hẳn ngăn kéo trống, mở sẵn, để kẻ gian nhìn qua cửa kính thấy rõ là không có gì.
- Sáng hôm sau, người mở két kiểm niêm phong còn nguyên trước khi mang đi nộp. Niêm phong bị rách thì không mở, báo chủ ngay.
Mã két và chìa két chỉ giao cho số ít người, đổi mã khi có người nghỉ việc. Nếu cơ sở không có két sắt, cân nhắc nộp tiền hằng ngày qua máy nộp tiền tự động của ngân hàng gần nhất, thay vì mang tiền về nhà. Mang tiền doanh thu về nhà là thói quen phổ biến của hộ kinh doanh nhưng làm lẫn tiền nhà với tiền cửa hàng, rất khó tách về sau.
Ai được mang tiền và cách giao nhận giữa hai người
Quy trình nên ghi đích danh vai được phép mang tiền doanh thu ra khỏi cơ sở: chủ, và tối đa một hoặc hai quản lý được giao bằng văn bản có ngày bắt đầu. Thu ngân, phụ bếp, nhân viên giao hàng không mang tiền doanh thu đi nộp, kể cả khi chủ nhờ miệng "tiện đường ghé ngân hàng giùm". Một lần nhờ miệng không có gì sai, nhưng nó làm mờ ranh giới mà quy trình cố vạch ra.
Mỗi lần tiền đổi tay giữa hai người trong cơ sở, ví dụ thu ngân giao túi doanh thu cho quản lý, người nhận kiểm niêm phong, ghi giờ nhận vào sổ, ký bên cạnh chữ ký của người giao. Không cần đếm lại nếu niêm phong nguyên và hai người cùng tin số trên đó; niêm phong rách hoặc số ghi tẩy xoá thì đếm lại ngay trước mặt nhau.
Khi chủ nhận tiền trực tiếp thay vì nộp ngân hàng, vẫn ghi vào sổ nộp tiền như một lần nộp, cột nơi nộp ghi "chủ nhận tay", chủ ký. Dòng này giúp tổng tuần vẫn khớp với biên bản chốt ca, và về sau khi cần xem lại, cơ sở biết rõ tiền đã đi đâu chứ không phải đoán là "chắc anh chị lấy rồi".
Nguyên tắc an toàn khi mang tiền đi nộp
Không đi theo một giờ và một đường cố định mỗi ngày. Thói quen lặp lại là điều người có ý xấu quan sát được dễ nhất. Đổi giờ trong một khung rộng, đổi đường đi khi có thể.
Không dùng túi dễ nhận ra. Túi đựng tiền nên là túi bình thường, không in tên cửa hàng, không phải túi chuyên dụng trông như túi tiền. Niêm phong nằm bên trong túi ngoài.
Không nói giờ nộp tiền trong nhóm nhắn tin chung hay trước mặt khách. Lịch nộp tiền chỉ người được giao và chủ biết. Nhóm nhắn tin của nhân viên thường có cả người đã nghỉ việc mà chưa ai xoá.
Đi thẳng tới ngân hàng, không ghé việc khác. Ghé chợ, ghé quán trên đường là để túi tiền ở chỗ không kiểm soát được. Việc riêng làm sau khi đã nộp xong.
An toàn người trước, tiền sau. Nếu bị cướp giật hoặc đe doạ, không chống cự, không đuổi theo. Gọi công an qua số khẩn cấp hoặc báo công an phường, xã nơi xảy ra sự việc; nếu có người bị thương thì gọi cấp cứu 115. Tiền mất có thể bù, người bị thương thì không.
Cân nhắc mức trần mang theo người. Khi lượng tiền mặt mỗi lần nộp lớn, nhiều cơ sở chia làm nhiều lần, đi hai người, hoặc tìm hiểu dịch vụ thu tiền tận nơi mà ngân hàng của mình cung cấp. Hỏi trực tiếp ngân hàng về điều kiện cụ thể.
Sổ nộp tiền: mẫu một trang
Sổ nộp tiền là nơi nối biên bản chốt ca với sao kê ngân hàng. Mẫu dưới đây ghi theo ví dụ giả định của một tuần, bạn sửa tên cột cho hợp. Cột cuối do người đối chiếu điền vào ngày làm việc kế tiếp.
| Ngày | Ca hoặc ngày doanh thu | Số trên niêm phong | Người nộp | Nơi nộp | Đối chiếu sao kê |
|---|---|---|---|---|---|
| Thứ Hai | Cả ngày Chủ nhật | 8 triệu 500 nghìn | Quản lý B | Quầy giao dịch | Khớp, chủ ký |
| Thứ Ba | Cả ngày thứ Hai | 4 triệu 200 nghìn | Chủ | Máy nộp tiền | Khớp |
| Thứ Tư | Cất qua đêm | 5 triệu | Quản lý B | Chưa nộp | Ghi chú: ngân hàng nghỉ chiều |
| Thứ Năm | Thứ Ba và thứ Tư | 11 triệu 300 nghìn | Quản lý B | Quầy giao dịch | Lệch 0, kèm biên lai |
| Cộng tuần | 29 triệu | Khớp tổng tiền mặt theo biên bản ca |
Dòng thứ Tư cho thấy một ngày không nộp được và tiền nằm lại. Dòng kế tiếp gộp hai ngày; khi gộp, ghi rõ gồm ngày nào, để lúc đối chiếu không ai phải đoán. Dòng tổng tuần so với tổng các biên bản chốt ca trong tuần, đây là phép kiểm đơn giản nhưng bắt được hầu hết những khoản bị rút ra giữa đường.
Bảng kiểm mỗi lần nộp tiền
Bảng kiểm ngắn này dán ở mặt trong cửa két hoặc kẹp ở đầu sổ nộp tiền. Mẫu tham khảo, thêm dòng cho đặc thù cơ sở của bạn.
- Niêm phong còn nguyên, số tiền và chữ ký trên niêm phong khớp sổ.
- Người đi nộp đúng người được giao trong quy trình, đã báo chủ.
- Túi đựng bình thường, không in tên cơ sở.
- Giờ đi khác với giờ lần trước.
- Nộp vào đúng tài khoản của cơ sở, đọc lại số tài khoản trước khi xác nhận.
- Lấy biên lai hoặc chụp màn hình xác nhận của máy nộp tiền, mang về kẹp vào sổ.
- Ghi dòng vào sổ nộp tiền ngay khi quay lại cơ sở.
- Ngày làm việc kế tiếp, người được giao đối chiếu với sao kê và ký cột cuối.
Mục đối chiếu sao kê thường bị lơ đi vì "đã có biên lai rồi". Nhưng biên lai chỉ chứng minh có một giao dịch nộp tiền, còn sao kê mới cho thấy tiền đã vào đúng tài khoản. Những trường hợp nộp nhầm tài khoản hiếm, nhưng phát hiện sớm thì xử lý dễ hơn nhiều.
Lỗi hay gặp và chỉnh mẫu cho cơ sở của bạn
Lỗi phổ biến nhất ở hộ kinh doanh là dùng tiền doanh thu chưa nộp để chi trả việc khác: trả tiền hàng cho người giao, trả lương tuần, mua đồ cho gia đình. Mỗi lần như vậy, sổ nộp tiền không còn khớp biên bản chốt ca, và sau vài tháng không ai còn biết thật sự cửa hàng thu bao nhiêu tiền mặt. Nếu cơ sở cần chi tiền mặt, chi qua quỹ chi vặt có phiếu, rồi bù quỹ bằng một khoản rút có ghi chép, không rút thẳng từ túi doanh thu.
Lỗi thứ hai là chỉ chủ biết mã két và chỉ chủ đi nộp. Khi chủ ốm hoặc đi vắng, tiền dồn nhiều ngày. Nên giao thêm một người dự phòng bằng văn bản, có giới hạn rõ, và ghi vào quy trình.
Khi chỉnh mẫu, cơ sở gần như không dùng tiền mặt có thể rút gọn còn nộp hằng tuần, nhưng vẫn giữ sổ nộp tiền và bước đối chiếu sao kê. Cơ sở có nhiều điểm bán thì mỗi điểm một sổ, một niêm phong, một người chịu trách nhiệm, và người tổng hợp đối chiếu tổng của mọi điểm với sao kê. Câu hỏi về việc doanh thu tiền mặt được ghi nhận, kê khai thế nào thì hỏi kế toán, quy trình này chỉ lo phần vận hành.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh nhỏ có cần nộp tiền vào tài khoản không, hay giữ tiền mặt cũng được?
Đó là lựa chọn quản lý của bạn, cùng với các yêu cầu về sổ sách, kê khai mà bạn nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế. Về vận hành, nộp tiền đều đặn giúp tách tiền cửa hàng khỏi tiền nhà, có dấu vết rõ và giảm rủi ro mất mát.
Nên nộp ở quầy giao dịch hay máy nộp tiền tự động?
Cả hai đều được nếu nộp đúng tài khoản và giữ chứng từ. Máy nộp tiền tiện về giờ giấc, quầy giao dịch tiện khi số tiền lớn hoặc có tiền lẻ nhiều. Điều kiện, hạn mức của từng cách thì hỏi ngân hàng nơi cơ sở mở tài khoản.
Có nên giao cho nhân viên mới đi nộp tiền không?
Không nên trong thời gian đầu. Người đi nộp nên là người đã làm đủ lâu, đã được giao bằng văn bản và biết rõ quy trình an toàn. Cũng nên đổi người đi nộp theo thời gian để không dồn trách nhiệm và rủi ro lên một người.
Tiền nộp lệch với số trên niêm phong thì xử lý thế nào?
Nếu ngân hàng đếm ra khác số trên niêm phong, ghi lại đúng số ngân hàng xác nhận, giữ chứng từ, báo chủ ngay. Sau đó đối chiếu ngược với biên bản chốt ca của những ngày đó theo quy trình chênh lệch của cơ sở.
Có nên mua bảo hiểm cho tiền mặt không?
Một số doanh nghiệp bảo hiểm có sản phẩm cho tiền mặt lưu giữ và vận chuyển. Có phù hợp với cơ sở nhỏ hay không tuỳ lượng tiền và điều kiện của từng sản phẩm, bạn nên hỏi trực tiếp và đọc kỹ điều khoản loại trừ.