Đơn hoàn là đơn đã rời kho, không đến được tay khách hoặc bị khách từ chối, rồi quay về shop qua đơn vị vận chuyển. Nếu không có quy trình, đơn hoàn nằm chồng ở góc kho, không ai mở, hàng không được nhập lại để bán, và khi phát hiện hàng bên trong bị thiếu hay hỏng thì đã quá hạn khiếu nại. Mẫu SOP này biến đơn hoàn thành một luồng có điểm đầu, điểm cuối và người chịu trách nhiệm.
Mẫu dành cho shop bán online và cửa hàng có kênh bán qua mạng. Hàng khách mang đến tận quầy để đổi trả thuộc quy trình đổi trả tại quầy của danh mục bán lẻ; khiếu nại với nhà cung cấp có mẫu riêng. Đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.
Đầu mẫu: mục đích, phạm vi, người làm
Mục đích: mọi đơn hoàn được nhận có kiểm, mở kiện có bằng chứng trong thời hạn khiếu nại, phân loại rõ ràng, hàng còn bán được quay lại kho trong vài ngày, hàng thiếu hay hỏng được khiếu nại kịp thời, và số đơn hoàn được đối soát với đơn vị vận chuyển.
Phạm vi: đơn bị trả về do không liên lạc được người nhận, khách từ chối nhận, sai địa chỉ, quá số lần giao, và đơn khách gửi trả qua đơn vị vận chuyển theo chính sách đổi trả của shop. Hai nhóm này có lý do khác nhau nhưng xử lý ở kho giống nhau, khác ở bước báo người chăm sóc khách.
Người làm: người nhận đơn hoàn tại cửa (thường là người bàn giao đơn), người mở kiểm và phân loại (thủ kho hoặc người đóng gói có kinh nghiệm), người khiếu nại với đơn vị vận chuyển, và chủ hoặc quản lý duyệt hàng huỷ. Ở shop nhỏ, một người có thể làm cả bốn vai, nhưng phải làm đủ bốn việc.
Nguyên tắc nền của mẫu: đơn hoàn không bao giờ đi thẳng lên kệ. Nó luôn đi qua khu cách ly, qua mở kiểm, rồi mới quyết định số phận.
Đầu mẫu ghi thêm mã quy trình, số phiên bản và ngày áp dụng. Khi shop đổi chính sách đổi trả với khách hoặc đổi đơn vị vận chuyển chính, phần lớn các bước ở đây giữ nguyên, nhưng mốc thời gian mở kiểm và cách khiếu nại thường phải sửa theo; tăng số phiên bản để không ai làm theo bản cũ.
Nhận đơn hoàn tại cửa
Đơn hoàn thường được trả cùng lúc người lấy hàng đến lấy đơn mới, nên rất dễ bị nhận vội. Các bước nhận dưới đây tách rõ khỏi việc giao đơn mới.
- Nhận danh sách đơn hoàn hoặc xem danh sách trên thiết bị của người giao trả; đếm số kiện thực nhận so với danh sách.
- Kiểm bên ngoài từng kiện trước khi ký: băng keo có bị cắt dán lại không, thùng có móp, rách, ướt không, khối lượng cầm lên có nhẹ bất thường không.
- Kiện có dấu hiệu bất thường: chụp ảnh ngay khi người giao trả còn ở đó, ghi chú lên phiếu hoặc biên bản trả hàng, đề nghị người giao trả xác nhận.
- Ký nhận đúng số kiện thực nhận; ghi riêng số kiện bất thường.
- Đưa toàn bộ đơn hoàn vào khu cách ly, không để lẫn với ngăn đơn chờ xuất.
- Mở dòng cho từng đơn trong sổ đơn hoàn: mã đơn, ngày nhận, tình trạng bên ngoài, người nhận.
Kiện bị cắt dán lại hoặc nhẹ bất thường là tín hiệu mạnh nhất cho thấy hàng có thể đã bị lấy bớt hay tráo trên đường. Ghi nhận ngay lúc nhận quan trọng hơn mọi lời giải thích về sau, vì khi người giao trả đã đi, rất khó chứng minh tình trạng kiện lúc nhận.
Mở kiểm đơn hoàn có quay video
Mở trong thời hạn khiếu nại. Đơn vị vận chuyển thường chỉ nhận khiếu nại trong một thời gian nhất định sau khi trả hàng; thời hạn cụ thể xem trong thoả thuận của shop với từng đơn vị. SOP nên đặt mốc nội bộ ngắn hơn, ví dụ mở trong ngày làm việc kế tiếp.
Quay liên tục từ khi kiện còn nguyên. Quay phiếu gửi và mã đơn, quay bốn mặt kiện, rồi mới cắt băng keo. Video không cắt ghép, đặt tên theo mã đơn.
Đối chiếu với video đóng gói lúc gửi. Mở lại video đóng gói của chính đơn đó, so từng món: số lượng, màu, cỡ, phụ kiện, tình trạng. Đây là lúc video đóng gói phát huy giá trị.
Kiểm kỹ từng món. Tem, nhãn, mác còn nguyên không; hàng đã qua sử dụng chưa; có vết bẩn, mùi lạ, trầy xước; với đồ điện thì số máy có trùng với số đã gửi không.
Ghi kết quả ngay vào sổ. Mỗi món một dòng hoặc một ô: còn nguyên, lỗi nhẹ, hỏng, thiếu, bị tráo. Ghi xong mới chuyển sang đơn khác.
Phân loại hàng hoàn và đường đi của từng loại
Sau khi mở kiểm, mỗi món hàng rơi vào một trong năm nhóm. Bảng dưới gắn mỗi nhóm với việc phải làm và người quyết định, để không có món nào nằm lơ lửng.
| Nhóm | Dấu hiệu | Việc làm tiếp | Ai quyết |
|---|---|---|---|
| Bán lại ngay | Nguyên tem, nguyên bao bì, không dấu sử dụng | Gói lại nếu cần, nhập lại kho, trả về vị trí cũ | Người mở kiểm |
| Bán lại sau xử lý | Bao bì hỏng nhẹ, cần là, lau, thay túi | Xử lý xong mới nhập kho; ghi rõ trong sổ | Thủ kho |
| Bán giảm giá | Lỗi ngoại quan nhẹ, không ảnh hưởng sử dụng an toàn | Để riêng, chờ chủ quyết định cách bán | Chủ |
| Huỷ hoặc trả nhà cung cấp | Hỏng, mất an toàn, hết hạn, lỗi sản xuất | Chuyển sang quy trình hàng lỗi | Chủ |
| Thiếu hoặc bị tráo | Không khớp với video đóng gói | Khiếu nại đơn vị vận chuyển, giữ nguyên hiện trạng | Người khiếu nại |
Nhóm "thiếu hoặc bị tráo" phải giữ nguyên thùng, băng keo, vật liệu chèn cho đến khi có kết quả khiếu nại; nhiều đơn vị yêu cầu xem hiện trạng. Thực phẩm, mỹ phẩm đã bị mở niêm phong thì không đưa vào nhóm bán lại.
Nhập lại kho, khiếu nại và báo người chăm sóc khách
Hàng thuộc nhóm bán lại phải được nhập lại kho bằng một phiếu nhập riêng, ghi rõ là hàng hoàn kèm mã đơn gốc. Không nhập chung với phiếu nhập của nhà cung cấp, vì khi kiểm kê bạn cần tách được tồn kho tăng do mua vào với tồn kho tăng do hàng quay về. Sau khi nhập, đặt hàng về đúng mã vị trí theo quy tắc sắp xếp kho, xếp phía trước nếu là hàng có hạn dùng ngắn hơn hàng đang có.
Với hàng thiếu, hỏng do vận chuyển hoặc bị tráo, người khiếu nại gửi yêu cầu qua kênh của đơn vị vận chuyển, đính kèm video đóng gói, video mở kiện, ảnh lúc nhận và biên bản trả hàng có ghi chú. Ghi mã khiếu nại và hạn phản hồi vào sổ đơn hoàn; mỗi tuần lọc các khiếu nại chưa có kết quả để nhắc. Mức bồi thường và điều kiện cụ thể theo thoả thuận giữa shop và đơn vị vận chuyển cùng quy định hiện hành; SOP chỉ lo phần bằng chứng và theo dõi.
Cuối cùng, báo người chăm sóc khách kết quả từng đơn: đơn bị khách từ chối nhận có thể cần liên hệ lại để hỏi lý do, đơn khách gửi trả theo chính sách đổi trả cần được hoàn tiền hoặc gửi hàng thay thế theo đúng quy trình bên bán hàng. Kho không tự hứa gì với khách, chỉ cung cấp kết quả kiểm.
Sổ đơn hoàn và đối soát cuối tháng
Sổ đơn hoàn là nơi cả quy trình gặp nhau. Một bảng tính hoặc một cuốn sổ kẻ cột như dưới đây là đủ cho shop nhỏ.
| Cột | Ghi gì |
|---|---|
| Mã đơn, đơn vị vận chuyển | Theo phiếu gửi |
| Ngày nhận hoàn, tình trạng bên ngoài | Bình thường hoặc mô tả bất thường |
| Lý do hoàn | Không liên lạc được, khách từ chối, sai địa chỉ, khách gửi trả |
| Ngày mở kiểm, người mở | Tên một người |
| Kết quả từng món, nhóm phân loại | Theo năm nhóm ở trên |
| Số phiếu nhập lại kho | Với hàng bán lại |
| Mã khiếu nại, kết quả | Với hàng thiếu, hỏng, bị tráo |
| Trạng thái | Chờ mở, đã phân loại, chờ khiếu nại, đã khép |
Cuối tháng, đếm số đơn hoàn theo lý do và theo đơn vị vận chuyển. Nếu lý do "không liên lạc được" chiếm phần lớn, việc cần sửa nằm ở khâu xác nhận đơn trước khi gửi, không nằm ở kho. Nếu một đơn vị có tỉ lệ hàng hoàn bị hỏng cao, đó là dữ liệu để bàn lại cách đóng gói hoặc xem lại việc hợp tác.
Đồng thời đối chiếu số đơn hoàn trong sổ với danh sách hoàn của từng đơn vị vận chuyển. Đơn có trên danh sách của họ mà không có trong sổ là đơn có thể đã thất lạc trên đường về; cần hỏi ngay.
Lỗi hay gặp khi xử lý đơn hoàn và cách chỉnh mẫu
Đơn hoàn bị coi là việc phụ. Ai rảnh thì mở, không ai được giao, nên đơn nằm cả tuần. Sửa bằng giờ mở đơn hoàn cố định mỗi ngày, ví dụ ngay sau chuyến lấy hàng buổi sáng, và một người chịu trách nhiệm có tên trong SOP.
Nhập lại kho bằng tay mà không ghi mã đơn gốc. Sau này không ai biết món nào là hàng hoàn, khi khách tiếp theo phàn nàn về hàng có dấu sử dụng thì không truy được. Phiếu nhập riêng cho hàng hoàn giải quyết việc này.
Vứt thùng và vật liệu chèn trước khi khiếu nại xong. Đơn vị vận chuyển có thể đề nghị xem hiện trạng. Giữ nguyên trong khu cách ly đến khi khép hồ sơ.
Không phân biệt đơn hoàn và hàng khách mang đến đổi. Hai luồng lẫn nhau làm sổ sai. Đơn hoàn qua đơn vị vận chuyển đi theo mẫu này; hàng khách mang đến quầy đi theo quy trình đổi trả tại quầy.
Shop bán hàng dễ hỏng hoặc có hạn dùng. Khi chỉnh mẫu, rút mốc mở kiểm xuống ngay trong ngày nhận và thêm bước kiểm hạn dùng, kiểm điều kiện bảo quản trên đường. Hàng đã ra khỏi điều kiện bảo quản cần thiết thì không đưa vào nhóm bán lại.
Câu hỏi thường gặp
Đơn hoàn về nhiều quá, không kịp mở kiểm ngay thì sao?
Ít nhất kiểm bên ngoài và ghi sổ ngay lúc nhận, sau đó ưu tiên mở các đơn giá trị cao và đơn có dấu hiệu bất thường trước. Đặt mốc mở kiểm nội bộ ngắn hơn thời hạn khiếu nại để còn khoảng dự phòng.
Có nên nhập lại kho hàng hoàn mà không mở kiện?
Không nên. Kiện nhìn bên ngoài bình thường vẫn có thể bên trong bị tráo, ướt hoặc thiếu phụ kiện. Nhập mà không mở thì lỗi chỉ lộ ra khi gửi cho khách tiếp theo, lúc đó shop chịu hai lần thiệt.
Khách từ chối nhận nhiều lần thì kho có cần làm gì không?
Kho chỉ ghi lý do hoàn và báo người chăm sóc khách. Việc có tiếp tục bán cho khách đó hay yêu cầu chuyển khoản trước là quyết định của bên bán hàng, nên có quy tắc riêng và đối xử nhất quán.
Không có video đóng gói thì khiếu nại đơn hoàn bị tráo được không?
Khó hơn nhiều, vì shop không chứng minh được đã gửi đi món gì. Vẫn nên gửi ảnh lúc nhận và video mở kiện, nhưng bài học là bổ sung video đóng gói cho các đơn giá trị cao từ nay về sau.
Hàng hoàn bị khách mở dùng thử thì xử lý thế nào?
Đưa vào nhóm bán giảm giá hoặc huỷ tuỳ mức độ, không bán như hàng mới. Với thực phẩm, mỹ phẩm, hàng tiếp xúc cơ thể đã mở niêm phong thì không bán lại. Ghi rõ trong sổ để người chăm sóc khách xử lý theo chính sách đổi trả của shop.
Nhập lại kho hàng hoàn có ảnh hưởng sổ sách kế toán không?
Có thể, tuỳ việc đơn đó đã được ghi nhận doanh thu chưa và cách shop tổ chức sổ sách. Kho chỉ cần ghi phiếu nhập riêng kèm mã đơn gốc; cách hạch toán bạn hỏi người làm kế toán của shop.