KhuonKho.comKhuôn Khổ
Áp dụng, kiểm tra và cập nhật SOP

Nhân viên làm khác quy trình: phân biệt sơ suất, thói quen và cách làm hay hơn

Khi nhân viên làm khác SOP: phân biệt sơ suất, thói quen cũ, quy trình sai và cách làm hay hơn; câu nói mẫu, thứ tự xử lý và phiếu ghi nhận sai lệch.

Two kitchen staff in a small noodle shop in Hai Phong talking quietly beside a steaming stockpot after lunch rush, viewed from behind, steam in soft backlight

Khi nhân viên làm khác quy trình, việc đầu tiên không phải là nhắc nhở mà là tìm ra họ làm khác vì sao: vì sơ suất, vì thói quen cũ, vì quy trình không làm được trong thực tế, hay vì họ đã tìm ra cách tốt hơn. Bốn nguyên nhân này cần bốn cách xử lý khác nhau. Xử lý tất cả như nhau, thường là nhắc nhở hoặc phạt, sẽ làm mất những cách làm hay và che đi những chỗ quy trình đang sai.

Bài này đưa ra cách nhận diện từng nguyên nhân, thứ tự trao đổi với nhân viên, câu nói mẫu, khi nào sửa quy trình thay vì sửa người, và một phiếu ghi nhận sai lệch đơn giản cho cửa hàng, quán ăn, văn phòng nhỏ. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.

Bốn lý do làm khác quy trình và cách nhận ra

Phần lớn trường hợp rơi vào một trong bốn nhóm dưới đây. Câu hỏi nhận diện giúp bạn phân loại sau vài phút trò chuyện.

NhómDấu hiệu thường gặpCâu hỏi để nhận raHướng xử lý
Sơ suấtThỉnh thoảng sót, lúc đông khách, lúc mệt"Bước này bình thường em có làm không?"Nhắc, thêm điểm nhắc trên tờ quy trình
Thói quen cũNgười làm lâu, làm theo cách trước khi có SOP"Trước đây mình làm thế nào?"Kèm lại, kiểm dày một thời gian
Quy trình không làm đượcNhiều người cùng làm khác ở cùng một bước"Bước này có vướng gì khi làm thật không?"Sửa quy trình, đồ dùng hoặc ca
Cách làm hay hơnKết quả bằng hoặc tốt hơn, nhanh hơn, an toàn hơn"Em làm cách này thì được gì hơn?"Thử chính thức, nếu đúng thì đưa vào SOP

Tín hiệu mạnh nhất để phân biệt là số người. Một người làm khác thường là sơ suất hoặc thói quen. Nhiều người làm khác ở cùng một bước gần như chắc chắn là quy trình có vấn đề. Đây cũng là lý do bảng kiểm nên tổng hợp theo điểm kiểm và theo ca trước khi nhìn theo người.

Thứ tự xử lý khi phát hiện làm khác

Dù thuộc nhóm nào, thứ tự dưới đây giúp bạn không xử lý vội và không bỏ sót rủi ro.

  1. Nếu sai lệch có thể gây hại ngay, như để dao trên mép bàn, chưa khoá van ga, để tiền ngoài két, thì dừng việc và xử lý rủi ro trước, giải thích sau.
  2. Ghi lại điều nhìn thấy, ngày, ca, bước nào trong quy trình, không ghi nhận xét về người.
  3. Tìm lúc vắng khách để nói riêng, không nói trước mặt khách hay cả nhóm.
  4. Hỏi trước khi nói: dùng câu hỏi nhận diện ở bảng trên để nghe lý do.
  5. Xếp vào một trong bốn nhóm. Nếu chưa chắc, xem lại bảng kiểm xem người khác có làm khác cùng bước không.
  6. Thống nhất một việc cụ thể tiếp theo: nhắc trên tờ, kèm lại, sửa đồ dùng, hay thử cách mới trong một tuần.
  7. Hẹn ngày xem lại kết quả và ghi vào phiếu ghi nhận sai lệch.

Bước một là ngoại lệ duy nhất cho chuyện "hỏi trước khi nói". Với những bước dính tới an toàn của người, an toàn thực phẩm hoặc tiền, bạn có quyền và có trách nhiệm dừng ngay. Những chuyện như sắp xếp thứ tự trưng bày hay cách gấp khăn thì chờ được tới lúc vắng khách.

Câu nói mẫu cho từng tình huống

Giọng điệu quyết định phần lớn kết quả. Các câu dưới đây là gợi ý, đổi lời cho hợp cách nói chuyện ở cơ sở của bạn.

  • Mở đầu trung tính: "Chị thấy lúc đóng quán hôm qua, khay sữa chưa có nhãn giờ mở. Em kể chị nghe lúc đó thế nào?"
  • Khi là sơ suất: "Bước này dễ sót lúc đông. Mình thêm một dấu nhắc ở cửa tủ mát nhé, em thấy để chỗ nào thì dễ nhớ nhất?"
  • Khi là thói quen cũ: "Cách cũ em làm quen tay rồi, chị hiểu. Mình đổi vì lần trước bị hỏng nguyên khay. Tuần này chị đứng cạnh em hai lần cho quen tay mới."
  • Khi quy trình không làm được: "Vậy là ca tối chỉ có một người thì không thể có người thứ hai kiểm. Để chị xem lại bước này, trong lúc chờ em cứ làm theo cách tạm này."
  • Khi là cách hay hơn: "Cách này hay đấy. Mình thử một tuần, em làm mẫu cho cả ca, cuối tuần mình so kết quả rồi chị sửa vào quy trình và ghi tên em."
  • Khi lặp lại sau nhiều lần đã trao đổi: "Mình đã nói chuyện này ba lần, lần nào cũng thống nhất cách làm. Chị cần em làm đúng bước này từ ca sau. Nếu có gì vướng em nói ngay, đừng để chị phát hiện."

Câu cuối là lúc chuyển từ hỗ trợ sang yêu cầu rõ ràng. Nếu sau đó vẫn tiếp diễn, việc xử lý thuộc về nội quy lao động của cơ sở. Các hình thức kỷ luật cần tuân theo Bộ luật Lao động và nội quy đã ban hành theo quy định hiện hành; khi chưa chắc, hỏi cơ quan lao động hoặc người làm pháp lý.

Khi cách làm khác lại hay hơn: đưa vào SOP thế nào

Ở cơ sở nhỏ, người phát hiện ra cách làm tốt hơn thường là người đứng quầy, đứng bếp mỗi ngày, không phải người viết quy trình. Nếu họ thấy mỗi lần làm khác đều bị nhắc, họ sẽ thôi thử, và quy trình của bạn đứng yên mãi. Vì vậy cần có một đường chính thức để biến cách làm khác thành đề xuất.

Cách đơn giản là cho thử có kiểm soát. Người đề xuất làm theo cách mới trong một khoảng ngắn, thường một tuần, ở đúng ca của họ. Bạn chọn trước hai ba tiêu chí để so sánh: thời gian làm, kết quả cuối có đạt các điểm kiểm không, có rủi ro mới nào phát sinh không. Cuối tuần so với cách cũ. Nếu cách mới tốt hơn hoặc bằng mà nhanh hơn, sửa SOP, tăng phiên bản, ghi tên người đề xuất trong phần lịch sử sửa đổi.

Có hai loại thay đổi không nên cho thử tự do: các bước liên quan tới an toàn thực phẩm, an toàn cháy nổ, điện, và các bước liên quan tới kiểm soát tiền. Với những bước này, đề xuất phải được đối chiếu với nguyên tắc an toàn hoặc quy định hiện hành trước khi thử, và người duyệt phải là chủ hoặc người được giao quyền.

Một lợi ích ít người để ý: khi nhân viên thấy tên mình trong lịch sử sửa đổi của quy trình, họ coi quy trình là của chung chứ không phải giấy tờ của chủ. Việc làm đúng sau đó đến từ cảm giác tham gia, không chỉ từ việc bị kiểm.

Phiếu ghi nhận sai lệch so với SOP

Mỗi lần phát hiện làm khác, ghi một dòng. Phiếu này giúp nhìn ra quy luật sau vài tuần. Mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn.

Ngày, caQuy trình, bướcĐiều nhìn thấyNhóm lý doViệc thống nhấtNgày xem lạiKết quả
Sơ suất / Thói quen / Quy trình / Cách hay hơn

Cột "điều nhìn thấy" chỉ ghi sự việc, không ghi tên người nếu phiếu để ở chỗ chung. Nếu cần theo dõi theo người, ghi ở sổ riêng của quản lý. Sau một tháng, đếm số dòng theo từng bước quy trình. Bước nào xuất hiện nhiều nhất là ứng viên đầu tiên cho lần sửa SOP tiếp theo.

Phiếu cũng giúp bạn công bằng khi phải xử lý một người lặp lại sai lệch: bạn có ngày, việc đã thống nhất và kết quả xem lại, thay vì dựa vào ấn tượng.

Ví dụ giả định: một bước bị làm khác ở cả ba ca

Một quán bún nhỏ có SOP sơ chế rau sống, trong đó bước bốn yêu cầu ngâm rau trong chậu nước sạch rồi xả dưới vòi chảy, sau đó để ráo trên rổ đặt trên giá cao, không đặt dưới sàn. Qua hai tuần kiểm, quản lý thấy cả ca sáng, ca trưa và ca chiều đều có lúc để rổ rau ráo trên một cái ghế nhựa thấp gần bồn rửa. Ba ca, ba người khác nhau, cùng một cách làm khác.

Nếu chỉ nhìn từng lần, quản lý sẽ nhắc từng người và nghĩ mọi người làm ẩu. Nhưng vì phiếu ghi nhận sai lệch gom theo bước, con số ba ca cùng sai một chỗ hiện ra ngay. Hỏi thì mới biết giá cao đặt ở góc bếp xa bồn rửa, đi qua lối hẹp đúng chỗ người đứng nồi nước dùng, bưng rổ rau ướt đi qua vừa chậm vừa dễ va chạm. Người làm chọn cái ghế vì nó gần và an toàn hơn cho họ.

Xử lý đúng ở đây là sửa mặt bằng và sửa quy trình: lắp thêm một giá inox nhỏ cạnh bồn rửa, đổi bước bốn thành "để ráo trên giá cạnh bồn rửa", in lại tờ quy trình, báo cả nhóm vì sao đổi. Sau đó kiểm dày lại hai tuần. Không ai bị nhắc, không ai bị phạt, và lỗi biến mất vì nguyên nhân đã được gỡ.

Những phản ứng nên tránh

Phạt ngay trong lần đầu. Lần đầu thường là sơ suất hoặc quy trình có vấn đề. Phạt ngay làm nhân viên giấu lỗi, và bạn mất nguồn tin quan trọng nhất về việc quy trình chạy ra sao.

Nhắc chung cả nhóm vì lỗi của một người. Tin nhắn "Cả quán chú ý làm đúng quy trình" sau khi một người sai làm những người làm đúng thấy bị nghi oan, còn người sai thì không thấy mình được nhắc.

Tự sửa lại thay nhân viên rồi im lặng. Quản lý lau lại vòi hơi mỗi tối mà không nói gì sẽ thành người làm thay mãi mãi. Nhân viên không biết mình đang bỏ bước.

Đổi quy trình ngay vì một lời phàn nàn. Một người thấy bước nào đó phiền chưa đủ để sửa. Kiểm xem người khác có cùng vướng không, và bước đó có lý do an toàn hay tiền bạc gì không, trước khi đổi.

Coi người làm khác là người chống đối. Phần lớn người làm khác đều có lý do hợp lý từ góc nhìn của họ. Bắt đầu từ giả định đó thì cuộc trò chuyện dễ hơn và kết quả bền hơn.

Câu hỏi thường gặp

Nhân viên làm khác nhưng kết quả vẫn tốt thì có cần nhắc không?

Cần trao đổi, nhưng không phải để nhắc. Hỏi vì sao họ làm vậy và so kết quả với cách trong quy trình. Nếu cách mới thật sự tốt, đưa vào thử chính thức rồi sửa SOP. Nếu chỉ tốt trong ca của họ, giải thích vì sao cả cơ sở cần một cách chung.

Người làm lâu năm không chịu đổi thì làm sao?

Nghe lý do trước, vì người làm lâu thường thấy được chỗ quy trình viết chưa sát. Nếu lý do không thuyết phục, giao cho họ làm mẫu một bước mới cho người khác. Khi phải dạy người khác, họ thường tự đổi thói quen nhanh hơn khi bị nhắc.

Có nên ghi tên nhân viên vào phiếu sai lệch không?

Phiếu để ở chỗ chung thì không nên ghi tên, chỉ ghi ca và bước. Sổ riêng của quản lý có thể ghi tên để theo dõi khi cần, và sổ đó phải được giữ kín vì là thông tin nhân sự. Mục đích chính của phiếu là tìm quy luật ở quy trình.

Nhân viên làm khác ở bước an toàn thực phẩm thì xử lý thế nào?

Dừng và xử lý rủi ro ngay, ví dụ bỏ phần thực phẩm có nguy cơ, làm sạch lại dụng cụ. Sau đó mới trao đổi lý do như các trường hợp khác. Với bước an toàn, không cho thử cách khác nếu chưa đối chiếu nguyên tắc và quy định hiện hành.

Bao nhiêu lần làm khác thì chuyển sang kỷ luật?

Không có con số chung. Điều quan trọng là đã trao đổi rõ ràng, đã có hỗ trợ cụ thể và đã có thời gian xem lại. Các hình thức kỷ luật phải theo nội quy lao động và quy định hiện hành; hỏi cơ quan lao động khi chưa chắc.

Có nên thưởng cho người đề xuất cách làm hay hơn không?

Nên ghi nhận, và ghi nhận công khai trong nhóm thường có tác dụng hơn một khoản tiền nhỏ. Ghi tên người đề xuất trong phần lịch sử sửa đổi của quy trình, nhắc trong buổi họp đầu ca. Nếu có thưởng, nên có quy định rõ để tránh cảm giác thiên vị.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138