KhuonKho.comKhuôn Khổ
Mẫu SOP quán ăn, quán cà phê

Quy trình nhận nguyên liệu tươi sống ở quán ăn: tiêu chí nhận – trả từng nhóm hàng

Mẫu SOP nhận nguyên liệu tươi sống cho quán ăn: tiêu chí nhận và trả với thịt, cá, rau, trứng, đá, sữa; cách xử lý hàng không đạt và giấy tờ cần giữ.

Back door of a small eatery in Can Tho at morning, supplier unloading styrofoam boxes of fish onto a steel trolley, kitchen worker in apron checking from behind, overcast light

Quy trình nhận nguyên liệu tươi sống là bộ tiêu chí và thao tác giúp người đứng ở cửa bếp quyết định nhanh: nhận, nhận có ghi chú, hay trả lại ngay. Với quán ăn, phần lớn rủi ro an toàn thực phẩm vào cửa từ chính lúc này. Một thùng cá không đủ đá hay một khay thịt đã ra nước nhớt, nếu lọt qua cửa bếp thì mọi bước sơ chế, nấu nướng phía sau chỉ còn là chữa cháy.

Mẫu SOP dưới đây là mẫu tham khảo — chỉnh theo cơ sở của bạn — viết theo từng nhóm hàng quán Việt hay nhập mỗi ngày: thịt, hải sản, rau củ, trứng, đậu phụ và đồ tươi chế biến sẵn, sữa và kem, đá viên. Phần sắp xếp kho, nhập trước xuất trước và kiểm kê thuộc nhóm bài kho – giao nhận của trang; ở đây chỉ bàn mấy phút từ lúc hàng đặt xuống cửa bếp đến lúc người nhận ký.

Vì sao phải viết thành tiêu chí, không trông vào "mắt nghề"

Ở nhiều quán, người nhận hàng là chủ quán hoặc bếp trưởng đã quen mắt. Họ nhìn qua là biết cá tươi hay ươn. Vấn đề xuất hiện khi họ vắng: phụ bếp hoặc thu ngân ra nhận, không dám trả vì sợ mất lòng mối quen, hoặc không biết dựa vào đâu để trả. Hàng không đạt cứ thế vào bếp.

Viết thành tiêu chí có ba cái lợi. Thứ nhất, người nhận có căn cứ để nói "không" mà không phải lấy ý kiến riêng ra cãi với người giao. Thứ hai, nhà cung cấp biết trước quán nhận theo chuẩn gì, nên chính họ chọn hàng kỹ hơn trước khi chở đến. Thứ ba, khi có sự cố, bạn truy được lô hàng nào đến lúc nào, ai nhận, đạt hay không.

Tiêu chí tốt là tiêu chí người mới vào làm ba ngày đọc xong vẫn áp dụng được. Vì vậy bảng ở phần sau viết theo kiểu nhìn thấy, ngửi thấy, sờ thấy, đo được, tránh những chữ như "đảm bảo chất lượng" hay "tươi ngon" mà mỗi người hiểu một kiểu.

Một lưu ý về pháp lý: quy định an toàn thực phẩm yêu cầu cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu và lưu giữ thông tin nhập hàng ở mức độ khác nhau tuỳ loại hình. Chi tiết cần làm gì, lưu bao lâu, bạn tra quy định hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm nơi quán đăng ký. Mẫu SOP này giúp bạn làm phần việc thực tế; nó không thay cho việc đọc quy định.

Các bước ở cửa bếp: từ lúc hàng đến tới lúc cất vào tủ

Thứ tự dưới đây áp cho mọi chuyến hàng, kể cả chuyến người nhà chủ quán đi chợ mang về. Bỏ qua chuyến "nhà mình mua" là lỗ hổng hay gặp nhất.

  1. Người giao đặt hàng lên xe đẩy hoặc kệ nhận, không đặt trực tiếp xuống sàn, không mang vào sâu trong bếp trước khi kiểm.
  2. Người nhận đối chiếu phiếu giao hoặc tin nhắn đặt hàng: đúng tên hàng, đúng quy cách, đủ số lượng. Hàng thiếu ghi lại ngay trên phiếu.
  3. Kiểm hàng lạnh và hàng đông trước, hàng khô sau. Mở từng thùng, nhìn đá, sờ độ lạnh, đo nhiệt độ bằng nhiệt kế que nếu quán có.
  4. Áp tiêu chí nhận – trả của từng nhóm (bảng ở phần sau). Kiểm ít nhất phần trên, phần giữa và đáy thùng, vì hàng xấu hay nằm dưới.
  5. Hàng không đạt: tách riêng, chụp ảnh, ghi lý do lên phiếu, trả ngay cho người giao. Không giữ lại "để hỏi chủ" vì hàng sẽ hỏng thêm trong lúc chờ.
  6. Cân lại những mặt hàng tính theo cân mà nhà cung cấp hay giao thiếu, ví dụ thịt, cá, tôm đã bỏ đá.
  7. Ký nhận, ghi giờ nhận và tên người nhận vào sổ nhận hàng.
  8. Cất ngay: hàng đông vào tủ đông, hàng mát vào tủ mát, hàng sống đặt dưới hàng chín, ghi nhãn ngày nhận cho thùng hoặc túi.

Thời gian từ lúc hàng lạnh rời xe đến lúc vào tủ nên càng ngắn càng tốt; mẫu SOP này đặt mục tiêu dưới mười lăm phút. Muốn đạt được, quán phải hẹn nhà cung cấp giao vào khung giờ bếp có người rảnh tay, không giao đúng lúc cao điểm khi ai cũng bận.

Tiêu chí nhận – trả theo từng nhóm hàng

Bảng dưới là phần lõi của SOP. Cột "Nhận" là dấu hiệu bình thường; cột "Trả" là dấu hiệu đủ để trả ngay mà không cần hỏi ai. Bạn bổ sung theo thực đơn của quán.

Nhóm hàngNhận khiTrả ngay khi
Thịt heo, bò, gà tươiMàu tự nhiên của loại thịt, bề mặt hơi se, ấn tay có đàn hồi, mùi thịt tươi; có thông tin nơi giết mổ hoặc nguồn rõ ràngNhớt, có mùi chua hoặc hôi, màu xám xanh, ấn vết lõm không trở lại, thịt ấm khi đã hẹn giao lạnh, không rõ nguồn
Cá, tôm, mựcThùng còn đá phủ đều, mắt cá trong, mang đỏ, vỏ tôm bóng, thân mực sănĐá tan hết, nước thùng đục có mùi, mắt đục lõm, mang thâm, tôm đầu đen rời thân, mực nhũn
Rau, củ, trái câyLá tươi, không dập úng, củ chắc, không mọc mầm bất thường; nguồn rõÚng nhũn, có mùi hôi, nhiều đất bùn lẫn rác lạ, có mùi hoá chất
TrứngVỏ sạch, không nứt, khay khô; hạn dùng còn đủ theo quy định của quánVỏ nứt, dính phân hoặc bẩn nhiều, khay ướt, quá hạn
Đậu phụ, bún, bánh phở tươiGiao trong ngày, mùi bình thường, đựng trong dụng cụ sạch có cheChua, nhớt, đựng trong bao không che, giao từ hôm trước
Sữa, kem, bơBao bì nguyên vẹn, lạnh khi chạm, hạn dùng còn dàiHộp phồng, rò, đã ấm, hạn sát hoặc quá
Đá viênNguồn có giấy tờ, bao kín, đá trong, không lẫn vụn lạBao rách, đá đục có cặn, lẫn rơm, bao đặt trực tiếp trên sàn xe

Chữ "nguồn rõ" trong bảng có nghĩa là quán biết hàng từ đâu và nhà cung cấp có giấy tờ phù hợp theo quy định. Danh mục giấy tờ cụ thể bạn tra hướng dẫn hiện hành; việc của SOP là dặn người nhận không nhận hàng của người lạ tự đến chào bán ở cửa bếp, dù rẻ.

Bảng này cố ý không ghi con số nhiệt độ tiếp nhận. Bạn tra hướng dẫn an toàn thực phẩm hiện hành, chọn mức cho hàng mát và hàng đông, rồi điền thêm một cột vào bản in của quán.

Xử lý hàng không đạt mà không mất mối quen

Báo trước bằng văn bản. Gửi cho từng nhà cung cấp bảng tiêu chí nhận – trả ở trên, kèm một câu: từ ngày này quán nhận hàng theo bảng, hàng không đạt sẽ trả tại chỗ. Khi đã báo trước, lần trả đầu tiên không còn là chuyện cá nhân.

Trả tại chỗ, có ảnh. Ảnh chụp thùng cá hết đá hay khay thịt nhớt giải quyết tranh cãi nhanh hơn mọi lời giải thích. Ảnh lưu trong một thư mục theo tháng, đặt tên theo ngày và tên nhà cung cấp.

Ghi rõ trên phiếu giao. Dòng "trả lại 2 cân mực vì nhũn" trên phiếu giao là căn cứ để không thanh toán phần đó. Không ghi thì cuối tháng đối chiếu công nợ sẽ thành chuyện nhớ ai nhớ đúng.

Có phương án thay thế. Trả hàng lúc sáng sớm là bếp thiếu đồ nấu. SOP nên ghi tên một nhà cung cấp dự phòng hoặc món thay thế trong thực đơn, và người nhận báo ngay cho phục vụ món nào tạm hết.

Theo dõi tỉ lệ trả. Cuối tháng đếm số lần trả theo từng nhà cung cấp. Nhà cung cấp bị trả lặp đi lặp lại cùng một lỗi là chuyện cần ngồi lại nói, không phải chuyện người nhận ở cửa bếp tự giải quyết mỗi sáng.

Sổ nhận hàng: ghi gì, giữ bao lâu, ai đọc

Sổ nhận hàng có thể là cuốn vở kẻ cột, bảng tính trên máy tính của quán hay một mẫu trong phần mềm bán hàng đang dùng. Hình thức không quan trọng bằng việc mỗi chuyến hàng có đủ các cột: ngày giờ, nhà cung cấp, tên hàng, số lượng nhận, số lượng trả và lý do, nhiệt độ hoặc tình trạng đá nếu là hàng lạnh, tên người nhận.

Sổ này phục vụ ba việc. Một là đối chiếu công nợ cuối tháng với nhà cung cấp. Hai là truy nguồn khi có khách phản ánh sức khoẻ sau bữa ăn: bạn biết lô thịt nào, của ai, nhận lúc nào, ai nhận. Ba là để quản lý nhìn ra xu hướng, ví dụ hàng của một mối luôn đến muộn vào thứ hai, hay rau của một mối luôn nhiều lá úng vào mùa mưa.

Thời gian lưu hồ sơ nhập hàng và giấy tờ nguồn gốc theo quy định có thể khác nhau tuỳ loại hình cơ sở; bạn tra quy định hiện hành và chọn mức lưu dài hơn nếu chưa chắc. Ảnh chụp hàng trả lại nên lưu cùng thời hạn với sổ.

Ví dụ giả định: một quán lẩu ở Đà Nẵng nhận hải sản hai chuyến mỗi ngày. Sau khi áp dụng sổ nhận hàng, quản lý thấy chuyến chiều có tình trạng đá kém hơn hẳn chuyến sáng vì xe giao đi vòng nhiều điểm. Quán đề nghị nhà cung cấp đổi thứ tự giao, đưa quán lên đầu tuyến chiều. Không có sổ thì chuyện này chỉ là cảm giác "hàng chiều hơi kém", không ai có căn cứ để đề nghị.

Lỗi hay gặp và cách chỉnh mẫu cho quán của bạn

Nhận hàng giữa giờ cao điểm. Người nhận vội ký cho xong để quay lại bếp. Sửa bằng cách hẹn khung giờ giao và ghi khung đó vào SOP; hàng đến ngoài khung thì người giao chờ đến lúc có người rảnh, trừ hàng đông lạnh phải nhận ngay.

Chuyến hàng chủ quán tự đi chợ không kiểm. Đây là lỗ hổng phổ biến nhất. Áp cùng tiêu chí, cùng sổ, chủ quán ký tên như mọi người nhận khác.

Kiểm mặt trên, bỏ đáy thùng. Ghi thẳng vào SOP: kiểm ba lớp, và quản lý thỉnh thoảng nhận cùng để làm mẫu.

Quán chỉ bán đồ uống, ít hàng tươi. Quán cà phê vẫn nhận sữa tươi, kem, trái cây, đá viên. Giữ các dòng tương ứng trong bảng tiêu chí, bỏ các dòng thịt cá.

Quán có bếp trung tâm cấp cho vài điểm bán. Tách hai SOP: nhận từ nhà cung cấp ở bếp trung tâm và nhận từ bếp trung tâm ở điểm bán. Điểm bán vẫn phải kiểm nhiệt độ và nhãn, không mặc định hàng nội bộ là hàng đạt.

Câu hỏi thường gặp

Quán nhỏ không có nhiệt kế thì kiểm hàng lạnh thế nào?

Có thể nhìn đá còn phủ đều, sờ thấy lạnh rõ và hàng đông còn cứng. Tuy vậy, nhiệt kế que là dụng cụ rẻ và giúp có con số ghi sổ; mẫu SOP này khuyên quán mua ít nhất một cái dành riêng cho việc nhận hàng.

Trả hàng ngay có làm nhà cung cấp phật lòng không?

Nếu bạn đã gửi bảng tiêu chí từ trước và chụp ảnh khi trả, phần lớn nhà cung cấp tử tế sẽ chấp nhận. Mối nào phản ứng gay gắt mỗi lần bị trả hàng đúng tiêu chí thì đó là thông tin để bạn cân nhắc đổi mối.

Có cần lấy giấy tờ nguồn gốc của rau mua ở chợ không?

Quy định về giấy tờ nguồn gốc khác nhau tuỳ loại hàng và loại hình cơ sở. Bạn tra quy định an toàn thực phẩm hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý nơi quán đăng ký, rồi ghi vào SOP những gì quán phải giữ.

Ai nên được phân công nhận hàng?

Người có mặt trong khung giờ giao, đã được đào tạo theo bảng tiêu chí và được trao quyền trả hàng mà không cần hỏi chủ. Quyền trả hàng là điều kiện bắt buộc; người nhận không dám trả thì SOP không có tác dụng.

Hàng thiếu số lượng so với phiếu thì xử lý ra sao?

Ghi số thực nhận lên phiếu, cả người giao và người nhận ký. Phần thiếu không thanh toán hoặc giao bù theo thoả thuận. Đừng ký đủ rồi định nhắn tin báo sau, vì đến cuối tháng sẽ không ai nhớ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138